https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ eu-es © 2020 EITB Media EITB Radio Televisión Pública Vasca Zientziaren esparru guztietara lotutako podcast edukiak. Episodic EITB Media eitbpodkast@eitb.eus false Fiskikaria da Lurdes Ondaro Mallea, Kosmologia konputatzailean ikertzailea. Telebistan dokumentalak ikusiz sortu zitzaion horretarako jakin-mina. Karrera amaituta, DIPCen egonaldi bat egin, gustatu, eta sakontzen jarraitu du. Argitzeko, alderaketa egin digu: "Astrofisikan, astroei, zeruko objektuei begiratzen zaie, izarrei, zulo beltzei, galaxiei eta... Kosmologian, unibertsoa bere osotasunean ikertzen da". Alegia, unibertsoaren sorrera, eboluzioa, egungo egitura... Galdera sakonak dira, nondik gatozen eta zeintzuk diren fisikaren arauak eta abar. Horretarako unibertsoaren simulazioak.  EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9648075/podcast-audioa-20-lurdes-ondaro-unibertso-txikiak-egiten-ditugu-benetakoaren-antzik-ba-duten-eitb-podkast/ 9648075 Wed, 11 Dec 2024 23:00:00 GMT 725 false Etxe orratzak eta zubiak bakarrik ez, Matterhorn edo Cervino mendia ere mugitu egiten da. Alpe-etako mendi hau aurrera eta atzera mugitzen da bi segundoz behin. Diapasoi baten eran, Iparretik Hegoaldera eta Ekialdetik Mendebalera. 4.478 metroko harkaitz piramidalari sentsoreak jarrita zientzialariek jakin dute mikrometro  bat eta nanometro baten arteko mugimendu ikus ezina duela. Haizearen eraginez, oinean baino hamalau  aldiz handiagoa tontorrean. Uxune Martinezek Zientzia eta Pazientzia poscastean azaldu du ordenagailuzko simulazioen bidez aztertu dituztela zientzialariek Cervino mendiaren mugimenduak. Bere aldetik  Eneko Axpek lana gustagarri egoten duten hirurogei ikerketen inguruko ondorioak nabarmendu  ditu.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8579507/poscast-audioa-mendi-kulunkaria-cervino--zientzia-eta-pazientzia-uxune-martinez-eneko-axpe-eitb-podkast/ 8579507 Wed, 12 Jan 2022 23:00:00 GMT 1257 false Bizkaian kokatuta dago Tunel boka-ko hondartza, are beltz eta itsaskorreko hondartza izateak egiten du bitxia.  Horitik arrosara, hare berdeska edo beltz dirdiratsua. Ia kolore guztietako  hondartzak daude munduan. Zientzia eta pazientzia podkastean Uxune Martinez dibulgatzaileak azaldu digu tamainaz gainera, hondartza kokatuta dagoen lekuak eta konposizioak finkatzen dutela harearen mota. Getxo inguruan, Tunel bokako hondartza jarri du adibide, hondar beltz dirdiratsuko hareatza da eta pikorrak itsatsi egiten dira imanean. Arrazoia, inguruan egon izan diren metal lantegietako sedimentuz osatuta dagoela bertako hondarra. Harean Oskolak dituzten hondartzak txuriagoak izan ohi dira eta korala osagarri badute berriz, berdeskak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8641333/podcast-audioa-tunel-boka-hare-beltz-itsaskorreko-hondartza-bizkaian-zientzia-eta-pazientzia-/ 8641333 Wed, 09 Feb 2022 14:43:22 GMT 778 false ZER DA AEROTERMIA? ABANTAILAK ETA DESABANTAILAK. AEROTERMIA, GEOTERMIA ETA HIDROTERMIA KATEGORIA BEREKO ENERGIA ITURRIAK DIRA. AEROTERMIAN, AIREA; GEOTERMIAN LURRA ETA HIDROTERMIAN, URA  ERABILTZEN DA. BEREZITASUNA DA, BEROA SORTZEAZ APARTE, HOTZA ERE SOR DEZAKETELA DA. HORRELA, NEGUAN ETXEA BEROTZEKO BALIOGARRIAK DIRA, ETA UDAN, ETXEA HOZTEKO. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8633597/podcast-audioa-zer-da-aerotermia-abantailak-eta-desabantailak-berriztagarriak/ 8633597 Sat, 05 Feb 2022 23:00:00 GMT 1093 false Zientzia mundua gizonena da oraindik. Bestelako aurreiritziak egon daitezkeen arren, emakumeen portzentajea nabarmen gutxitzen da ikerketa esparruan gora egin heinean. Otsailaren 11 Neska edo Emakume Zientzialariaren Nazioarteko Eguna da, eta, egun horren harira, Emakumeak Zientzian zikloa antolatu da seigarren urtez. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak azaldu digu egitarau oparoa, eta nabarmendu du, ezinbestekoa dela horrelako ekimenak egitea zientzia munduan emakumeen lana ikusgarri egin eta lan egiteko zenbait modu aldatzeko. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8630178/podcast-audio-idoia-mujika-emakumeak-zientzian-beharrezkoa-den-ekimena/ 8630178 Sun, 06 Feb 2022 08:15:00 GMT 820 false Papera eta lengoaia aberatseko zibilizazioa izaki, Maia herriak, jakintza belaunaldiz belaunaldi pasatzeko bidea azkar egin zuen. Eneko Axpe-k Zientzia eta Pazientzia poscastean  azaldu duenez, Kristo ondorengo 300 eta 900 urteen artean, Matematika lantzen ari ziren. Baita eguzki eklipseak aurre ikusten eta planetak aztertzen ere . Kautxua, adibidez,  Kristo aurretik 1.600. urtean asmatu zuten eta kakaoarekin aldiz pegamentoa edo itsasgarria. Uxune Martinez-ek, Kandelario ohitura Erromatarren garaikoa dela azaldu digu. Tradizioa animalien ibernazioari lotuz, zehaztu du  uste dugunaren kontra  marmotek eta sagu zaharrek  egiten dutela erabateko ibernazioa, deskonexio osoa, hartzek ez bezala.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8627026/podcast-audioa-mayak-antzindari-oso-aurretik-joan-ziren-matematikan-astrologian-eta-materialen-zientzian/ 8627026 Thu, 03 Feb 2022 11:13:53 GMT 1259 false Zenbat pisatzen du itzalak? Galdera iradokitzaile batekin datorkigu gaur Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria.  Itzalak duen pisua jakiteko, ulertu behar du argiak presio bat egiten duela jotzen dituen objetuengan, esaterako, egunez eta gauez ez dugula berdin pisatzen (nahiz eta apenas hautematen den). Erradiazio presioa deritzo horri. Arregik eman dizkigu xehetasunak asteroko Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8613706/podcast-audio-amaia-arregi-zenbat-pisatzen-du-itzalak-/ 8613706 Sun, 30 Jan 2022 08:15:00 GMT 584 false Dinosauroak, musker erraldoiak lirateke grekerazko oinarrizko deitura hitzez-hitz itzuliko bagenu eta orain berrehun bat mila urte bizi izan ziren Lurra planetan. Espaziotik egun Yukatan penintsula kokatzen den lekuan erori zen meteorito baten ondorioz desagertu ziren eta dinosauroekin batera garaiko bizi diren beste ehuneko hirurogeita hamasei espezie ere, Eneko Axpek azaldu digunez. Aztarnak badaude, Euskal Herrian ere gutxienez bost dinosauro espezie bizi izan zirela esateko, aztarnak topatu dituzte ikerlariek eta. Goroldioa ere ugari dago Euskal herrian eta  badu funtzio berezi eta interesgarri bat Uxune Martinezek Zinetzia eta pazientzia podcastaren atal honetan azaldu digunez. ingurumenaren kalitatea edo kutsadura neurtzeko balio du, metal kutsatzaileak adibidez metatzeko gaitasuna du. Biomonitoreak zer diren azaldu digu zientzia dibulgatzaileak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8609533/podcast-audioa-dinosauroak-izan-ziren-euskal-herrian-ere-goroldioa-zientzia-eta-pazientzia--eitb-podkast/ 8609533 Wed, 26 Jan 2022 23:00:00 GMT 1059 false Interstellar filmak erakusten duena aitzakia hartuta erlatibitatearen teoria azaldu digu Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikariak. Einstein-ek duela mende pasa bete betean asmatu zuen. Abiadura eta grabitatea zenbat eta handiagoa, denbora orduan eta motelago igarotzen da. Alegia, espazioko zulo beltzen inguruan ordubete lurrean urteak ere izan litezke. Logikaren aurkakoa dirudien teoria hori frogatua dago jada, Amaia Arregik azaldu digunez. Gure zientzia tarteko denbora mugatuan, denbora ez dela absolutua esanez datorkigu Amaia Arregi. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8598081/podcast-audio-amaia-arregi-einsteinek-arrazoi-denbora-motelago-doa-espazioan/ 8598081 Sun, 23 Jan 2022 08:25:00 GMT 688 false Aurreikusteko zaila da Tsunamia, baina adi, marea bat batean eta kolpetik asko jaisten bada, izango du atzetik  Tsunamia edo olatu erraldoia. Zientzia eta Pazientzia podcastean Eneko Axpek azaltzen duenez hala gertatu zen 2004an Indiako itsasoan. 250 mila lagunetik gora hil zirela aurre ikusten da eta gehienak,  marearen bat batean nola jaitsi zen ikustera kostara hurbildu ziren pertsonak.  Historiako itsas ikara edo Tsunami handienak berriz, Alaskan  1958.urtean gertatuak, mirariaz bi lagun besterik ez zituen hil, baina miloi t´erdi elefantek aldi berean itsasora salto egin izan balute bezalako indarra eragin zuten eta 90 miloi tona harkaitz bota zituen itsasora. 525 metroko garaiera hartu zuen olatua izan da tsunamien historiako handiena. Eta formula fisikoa ere bada fenomeno hura azaltzeko. Uxune Martinez dibulgatzaileak mutualismoaz hitz egin digu.  Klima aldaketaren eraginez bioaniztasunaren katea hausten ari dela ohartarazten duten ikerketa zientifikoak azaldu ditu. Haziek eta animaliek osatu izan duten bikoa galtzen ari da munduko leku askotan, adibidez. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8593401/podcast-audioa-marea-kolpean-jaisten-bada-tsunamia-dator-iragarlea-da-zientzia-pazientzia-eitb-podkast/ 8593401 Wed, 19 Jan 2022 13:28:48 GMT 1302 false Euskal Herrian egiten den ikerkuntzaz sarri hitz egin izan dugu Zientzia Gosarian, eta oraingoan adibide zehatz batekin etorri zaigu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna. Lankide duen Sara Barja ikerlariak Europako ikerketa kontseiluaren 2,3 miloi euroko diru laguntza jaso du, Cosas izeneko proiektua garatzeko. Proiektu horren helburua hidrogenoa lortzeko prozesua erraztea da, benetan hidrogeno berderako bidean urratsak ematea. Idoia Mujikak eman dizkigu azalpenak eta zinemarako proposamena ere ekarri digu.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8583033/podcast-audio-idoia-mujika-sara-barja-ikerlaria-hidrogenoa-lortzea-errazten/ 8583033 Sun, 16 Jan 2022 08:20:00 GMT 693 false Desira, erakarpena eta maitasuna, maitemintzean pertsonak izaten dituen hiru faseak dira. Biokimikaren ikuspegitik, pertsonak gustuko duen beste baten aurrean aipatutako hiru fase horiek garatzen ditu. Eneko Axpek, Zientzia eta pazientzian podcastean azaldu du nola gertatzen den prozesu kimiko hori: Estrogenoak, Testosterona, dopamina eta oxitozina dira besteak beste, sortzen diren eragile kimikoak. Eta zientzialariek itxura fisikoa eta pertsonalitatea faktore garrantzitsu gisara aztertu dituzte. Uxune Martinezek berriz, Dovereko itsas labarrak zergatik diren zuriak azaldu digu. Alga mikroskopiko zurien oskolak itsaspean pilatuz joan dira eta duela ehun milioi urte azaleratu dira lur azalera. Labar horiek baliatu izan dira klariona egiteko. Hain zuzen ere, Ingalaterraren aintzinako izena Albiol da eta Kretaziko aroari izena ere, zuritasuna eragiten duen alga kokolitoforido horietatik datoz.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8580776/podcast-audioa-maitasuna-fisikaren-begietatik-zientzia-eta-pazientzia-uxune-mrtinez-maixa-eitb-podcast/ 8580776 Thu, 13 Jan 2022 23:00:00 GMT 1241 false Ikerlari zenbaiten iritzirako, menopausia, espezieek aurrera egiteko abantaila ebolutiboa da eta ez desabantaila. Zientzia eta Pazientzia podcastean Uxune Martinez dibulgatzaileak George C. Williams biologo ebolutiboak  1957an garatu zuen Amonaren teoria azaldu digu. Hipotesi honen arabera, emakumearen kasuan bizitza osoan haurrak izaten segi ordez, gaitasun hori galdu eta zaintzaren bidez belaunaldi gazteen bizi iraupena bermatzen du giza espezieak menopausiarekin. Umeak hazi eta zaintzan denbora gehien erabiltzen duen espezieak, egokitzapen ebolutibo hori garatu du. Bitxia eta ez ohikoa, gizakiaz gain, orkak, pilotu izurdeak, eta beluga baleak bakarrik izaten dute menopausia urteetan aurrera doazenean. Orka emeak adibidez,  105 urte ere bizitzera iristen dira gaztetan ama izateari utzi eta taldearen zaintza edo eta orka taldearen gidari lanak eginez.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8577546/podcast-audioa-menopausia-eta-amonaren-hipotesia-zientzia-eta-pazientzia-eitb/ 8577546 Tue, 11 Jan 2022 23:00:00 GMT 614 false Giza txiza erabili gabeko altxorra da, eta etorkizunean komunek ur asko aurreztu dezakete Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan jaso dugun bezala.  Gizakion gernua, urik gabe, hodi berezietan eraman eta prozesatuz nekazal ongarri bihurtuko da. E Axpe-k zientzia eta pazientzian aipatu du Upsala-ko unibertsitatean giza txizaz egindako ikerketa.70 mila litro batu eta sistema hori erabiliz ura aurrezteaz gain, nekazaritzarako ongarriak lortu dituzte potasio, nitrogeno eta fosforoan aberatsa den txizatik. Europako espazio agentziak 80 komun berezi jarri ditu Paris-ko egoitzan, eta komun berriek interes bizia piztu dute Leku lehorretan, Etiopian adibidez https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8656832/podcast-audioa-giza-txiza-erabili-gabeko-altxorra-da-eta-etorkizunean-komunek-ur-asko-aurreztu-dezakete-eitb/ 8656832 Wed, 16 Feb 2022 11:49:05 GMT 435 false Eguraldi iragarleak, oso lotiak eta ehiztari apartak izateaz gain, katuek badute beste abilezia bat ere, begiak baliatuz egiten dute barre. Eneko Axpek, Zientzialariek ikertu dituzten katuen inguruko bost  bitxikeria azaldu ditu Zientzia eta Pazientzia podcastean. Munduan bizi diren 300  milioi katuek, 33 animalia espezie ehizatu eta desagertu erazi dituzte. Harrapakari handiak dira . Eta aholku gisara, katurik bazenu, ez sekula moztu biboteak katuari, ehizean  ari direnean distantzia eta norabidea neurtzeko baliatzen dituzte biboteak eta. Katuaren lagun egiteko berriz; jarri beren aurrean, itxi begiak astiro astiro eta irribarrez ari zarela ulertuta, erantzun egingo dizu, hori bait da katuek  barre egiteko duten modua. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8571026/podcast-audioa-begiak-mantso-mantso-itxiz-egiten-dute-barre-katuek-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8571026 Sun, 09 Jan 2022 23:00:00 GMT 496 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna metal preziatu bat besapen etorri zaigu Zientzia Gosarira: urrea. Urrea elementu bakana da lur planetan baina ez lur planetan soilik, baita unibertsoan ere. Bakana, oso malgua eta aldi berean bere propietateei eusten dien metala da, marruskadurari aurre inork gutxi bezala egiten diona; izan hezetasunak, urak edo haizearen eraginak apenas aldatzen dute urrea. Horrek egiten du horren baliotsu, eta horrek ekarri ditu hainbat gatazka gure historian zehar. Urrezko Zientzia Gosaria gaurkoa. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8566164/podcast-audio-idoia-mujika-urrea-unibertsoan-ere-bakana-den-elementua/ 8566164 Sun, 09 Jan 2022 08:25:00 GMT 798 false Haurraren bizkarraren osasuna bermatzeko ikerketa egin dute Gaztela Leongo unibertsitateko ikerlari batzuk. Haien arabera, haurren giharretan bihurdurak edo lesioak saihestu behar dira. Horregatik, motxila edo bizkar-zakuek ez dute handiegiak izan behar ez eta astunegiak ere.  Ez da komenigarria, haurraren pisuaren ehuneko 10 edo 15 baina zama gehiago motxilan eramatea , bestela albo kalteak izan litezke etorkizunean.  Poltsiko asko dituzten motxilek hobe orekatzen dute zama eta motxila gorputzera lotzen dituzten uhalak estu eramatea komeni da. Eneko Axpek bere aldetik, Espazio zabalera bidaiatzeko jantzien berri eman digu Zientzia eta Pazientzia podcastean. 2025 arte ez da aurre ikusten jantzi egokiak prest izatea. Alde batetik emakumezkoentzako jantziak sortu beharra dago eta areago espazioan lan egiteko moduko jantzi erosoak behar dira eta garatu gabe daude.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8560133/podcast-audioa-nola-aukeratu-haurren-bizkarrerako-motxila-egokia-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8560133 Mon, 03 Jan 2022 23:00:00 GMT 913 false Zientzia eta pazientzia podcastean, entzumen absolutuari buruz azalpenak eman dizkigu Uxune Martinez zientzia dibulgatzaileak. Egun, hamar mila pertsonatik bakarrak du gaitasun hori eta gehienetan musikarekiko dohain berezia duten pertsonak izan ohi dira, Mozart konposatzaile ezaguna kasu. Itxura guztien arabera, eboluzioaren poderioz galdu dugu beste animalia askok oraindik ere baduten entzumen absoluturako dohaina. Aditu batzuek diote, pertsona entzumen maila handiarekin  jaiotzen dela, baian hiru urtetik aurrera galtzen duela kapazitate hori. Bere aldetik Eneko Axpek, 2022ak Fisikaren arloan Suitzako CERN laborategiaren asmoez eta Marte eta ilargiari lotuta dauden ikerketa espazialei buruzko asmoak azaldu dizkigu.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8540034/poscast-audioa-entzumen-absoluturako-gaitasuna-galdu-du-pertsonak-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8540034 Mon, 27 Dec 2021 23:00:00 GMT 1124 false Maskarapean ez da hain erraza ikusten baina oraingoan aurpegiko espresio, keinu eta imintzioen inguruan mintzatu zaigu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Unibertsalak ote dira aurpegiko keinu eta imintzioak? Barrea, esaterako, modu berean irudikatzen ote dugu munduaren alde batean edo bestean? Horren erantzuna eman digu Arregik eta baita gaia aztertu duten zientzialari ezagunen inguruko xehetasunak jakinarazi ere. Erantzun guztiak, urteko azken Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8524678/podcast-audio-amaia-arregi-aurpegiko-keinuak-unibertsalak-al-dira/ 8524678 Sun, 19 Dec 2021 08:20:00 GMT 510 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak hego polo geografikorako bidaia proposatu digu. Duela 110 urte, 1911ko abenduaren 14an iritsi zen lehen pertsona hego poloko erdigunera, Roald Admunsen esploratzaile norbegiarra. Horretarako hil ala biziko lehia izan zuen Robert Falcon Scott inglesarekin. Zero azpitik 60ºra arteko tenperatura, glaziarrak, gutunak eta heriotza... osagai guztiak dituen abenturan murgildu gaitu Mujikak. Eta bide batez gaur egun Hego Poloan dagoen zientzia explorazio guneaz ere mintzatu zaigu. Anima zaitez abenturara! https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8506785/podcast-audio-idoia-mujika-hego-poloko-konkista-zeropeko-lehia-duela-110-urte/ 8506785 Sun, 12 Dec 2021 08:15:00 GMT 740 false Idoia Mujika Materiaren Fisika zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak erakusketa batera gonbidatu gaitu: Fotciencia17-ra Eureka Zientzia museoan. Beste begirada bat eskaintzen diguten 49 argazkik osatzen duten erakusketa interesgarrian grabatu dugu Zientzia Gosaria. Urtarrilaren 9ra arte, Eureka Zientzia Museoaren beheko solairuan ikusgai dago Fotciencia17. 49 argazki hautatu dira, argazki mikro, nano edo begi kolpez ikus daitezkeenak izan arren, beste begirada bat eskaintzen digutenak.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8495121/podcast-audio-idoia-mujika-begirada-berri-bat-proposatzen-digun-erakusketa-/ 8495121 Sun, 05 Dec 2021 08:20:00 GMT 578 false Ez puzkerrik bota, ez txiza egin. Hegaztiek ez dituzte bi zulo ugaztunen eran gernua batetik eta gorotza bestetik kanporatzeko. Uxune Martinezek  Zientzia eta Pazientzian azaldu du Kloaka barruan nahasten direla hondakinak. Azido urikoaren bidez gero zirina edo gorotz arin bat eran kanporatzeko. Leku beroetako  hegaztientzat abantaila da fresko egoteko. Eta  Badira bere buruari kaka eginez, oinak fresko mantentzen dituzten hegaztiak ere. Ez txizarik ez puzkerrik, baina hegaztiek Korroka bai egiten dute elikatu ostean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8490810/podcast-audioa-zergatik-ez-dute-hegaztiek-txisik-egiten-/ 8490810 Wed, 01 Dec 2021 15:10:36 GMT 550 false Frantzia eta Alemaniaren artean ezbaidatu sortu zen Glasgown. Frantziak nahi du, energia nuklearra berde gisa onartzea, era horretan laguntzak jasoko bait lituzke zentral nuklearrak berritzeko. Baina, Alemaniak, ez du horrela ikusten. Aitor Urresti, EHUko ingenieritzako irakaslearen esanetan, energia nuklearra ez da berdea. Txinan ere gero eta gehiago eraikitzen ari dira. Baina Energia nuklearra nola lortzen den azaldu du Aitor Urrestik. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8483391/podcast-audioa-energia-nuklearra-ez-da-berdea-berriztagarriak-berritzen/ 8483391 Sun, 28 Nov 2021 11:44:41 GMT 1305 false Amaia Arregi, DIPC, Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria jardunaldi batzuen berri ematera hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. Donostiako tabakaleran egingo da azaroaren 22 eta 24 bitartean "Zientzia, arte eta literaturari buruzko nazioarteko topaketa". Zientzia beste disziplina batzuekin harremanetan jarri eta hausnartzea da helburua, aurten esaterako, edertasunaz. Eta bai, zientzia ederra izan liteke eta zientziak baditu edertasunarentzat azalpenak Arregik nabarmendu digunez. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8463979/podcast-audio-amaia-arregi-edertasuna-eta-zientzia-uztargarriak-al-dira-/ 8463979 Sun, 21 Nov 2021 08:20:00 GMT 576 false Aurkikuntza zientifikoen kontakizunetan merezi du bere tartea Miriam Menkin ikertzaileari gertatutakoak: 1944ko otsailean, zortzi hilabeteko alabak gau txar bat izan eta apenas lo egin gabe laborategira joan ostean Menkinek egin zuen lo kuluxkak ehunka mila bizitza sortzea ekarri du. Izan ere, In vitro bidezko ernalkuntza frogatu zuen. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak azaldu digu nor zen Miriam Menkin eta nola lortu zuen historiara igaro den lorpena. Esaldi ezagun bat birformulatuz, lo kuluxkak ere lanean harrapa zaitzala. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8644027/podcast-audio-idoia-mujika-lo-kuluxka-baten-miraria/ 8644027 Sat, 12 Feb 2022 08:15:00 GMT 606 false Ibai ibilguneetan eta itsasoan egur zatiak eta enborrak egotea onura da bioaniztasunarentzat. Colorado-ko unibertsitatean munduko 315 ibai aztertuta ikusi dute urtean 5 miloi metro kubiko egur iristen dela itsasora. Animalia, eta mikro organismoentzat gordeleku, elikagai eta energía iturri dira, eta bioaniztasuna aberasten dute. Uxune Martinezek Zientzia eta Pazientzia podcastean azaldu du mende batetik hona asko urritu direla basoak, urtegiak gehitu eta egurra gehiago ustiatu. Ekosistemen eta bioaniztasunaren kalterako izan dira askotan zientzialariok nabarmendu dutenez.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8657235/podcast-audioa-enborrak-ibai-eta-itsasoak-elikatuz-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast-/ 8657235 Wed, 16 Feb 2022 14:16:13 GMT 677 false Erregai fosiletan dago gako nagusia, Aitor Urresti, EHUko irakaslearen arabera. Glasgown hartutako erabakiak aletu ditu Berriztagarriak berritzen podcastean. Urrestiren arabera, Cop-26 goi bilerako akordioan jaso diren puntuak egun ditugun  beharretatik nahikoa urrun daude. Nola nahi, "aurrerapauso batzuk eman dira Glasgown" hala ete. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8451990/podcast-audioa-zein-akordio-hartu-dira-glasgown-berriztagarriak-berritzen/ 8451990 Sat, 13 Nov 2021 23:00:00 GMT 1217 false Sakelako telefonoak salatariak direla agerikoa da. Uxune Martinez zientzia dibulgatzaileak ikerketa baten datuak azaldu dizkigu Zientzia eta pazientzia podcastaren atal honetan. Sakelekoan jeitsita dituzun app-ak eta hauek erabiltzeko duzun modua azetertuta bakarrik, nor zaren identifikatzeko gauza izan dira. Zurea ez den smartphonea emanda ere, erabiltzaile patroiak errepikatzen dira eta informazio horrek salatzen gaitu. Eneko Axpek bere aldetik teknologia kuantikoa zer den azaldu digu eta horrek ekarriko duen mundu ikuspegi berriaz ohartarazi. Ordenagailuak egungoak baino askoz bizkorragoak izango dira, eta sekulako onurak ekarriko dituzte medikuntzara, zehaztasun handiko erresonantziak egin ahal izango direlako, minbiziari aurre egiteko adibidez. Aitzitik, ordenadore kuantikoen erabilera okerrak segurtasun arriskua ere biderkatzen du. Gai interesgarria benetan! https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8756575/podkast-audioa-beste-telefono-bat-erabilita-ere-ezagutuko-zaituzte-zure-nabigazio-ohituren-arrastoaren-bidez/ 8756575 Wed, 30 Mar 2022 22:00:00 GMT 1320 false Historia oso modu antropozentrikoan ikasi ohi dugu, are, azken lau mila urteetara mugatuta gehienetan. Gizakiok ordea, historian azken kate begi txikia gara. Historia sorretatik, osorik kontatzea helburu duen David Christian-en Big History proiektua besapean hurbildu zaigu Zientzia Gosaria eskaintzera Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Xehetasun gehiago nahi dituenak bighistoyproject.com webgunea kontsultatu dezake. Murgildu gaitezen beraz iraganean, sorburutik hasita. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8833775/podcast-audio-amaia-arregi-big-history-proiektua-historiaren-ikuspegi-osoa-eskura/ 8833775 Sat, 07 May 2022 22:00:00 GMT 663 false Lehen ere aipatu izan dugu izarrek adina dutela eta Tom Broadhurst Ikerbasque Professor irakaslea buru duen taldeak aurkitu du orain arte atzeman den izarrik goiztiar edo zaharrena. Lurretik 12 mila eta 900 miloi urtera. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak azaldu digu Eúrendel izena jarri dioten izar hori jada ez dela existitzen baina orain iritsi zaigula bere argia. Murgildu izar artean aste honetako Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8818924/podcast-audio-amaia-arregi-izar-zaharrenaren-argia-iritsi-zaigu-/ 8818924 Sun, 01 May 2022 07:15:00 GMT 528 false Perun, Machu picchu-ra abiatzear da Eneko Axpe eta Sirotxea edo mendiko gaitzak eragingo ote dion kezkarekin. Inkek, k.o 1.400. urte inguruan 2430 metroko garaieran egin zuten herriaz hitz egin digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan, eraiki zuten denaiaz eta arkitektura aurreratuaz, besteak beste.  Bere aldetik Uxune Martinez zientzia dibulgatzaileak, udaberri sasoian areagotzen diren prozesu alergikoez eta horien zergatiaz mintzatu zaigu. Klima aldaketaren albo kalte bat gehiago da.     https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8814972/poscast-audioa-mendiko-gaitza-edo-sirotxea-udaberriak-suspertzen-duen-alergia-zientzia-eta-pazientziaeitb-/ 8814972 Tue, 26 Apr 2022 22:00:00 GMT 1064 false Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan txoriak eta intsektuak dituzte hizpide Eneko Axpe eta Uxune Martinezek. Uxunek, kukuari buruz hitz egin digu; txori bizkarroiaz. Izan ere kukuak errundutako arraultzak besteren habian jartzen ditu arraultzak berotu eta txitak beste txori batek aurrera atera ditzan. Hogeita bosten bat arraultza jartzen ditu kuku emeak beste horrenbeste habietan, bertan dauden arraultzen itxura imitatuz beti ere. Nola nahi, beste espezietako txoriak ari dira moldatzen kukuaren amarruari aurre egiteko.  Eltxoek berriz, malaria, dengea edo eta sukar horia bezalako gaitz hilkorrak barraiatzen dituzte eta geneen bidez ari dira zientzialariak egoera horri aurre egiten. Urtero  miloi bat pertsona hiltzen dira eltxoek ekarritako gaitzen ondorioz. Eneko Axpek azaldu dizkigu xehetasunak.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8799203/podcast-audioa-txori-parasitu-edo-bizkarroiak-eta-eltxo-arriskutsuak-neutralizatzen-zientzia-eta-pazientzia/ 8799203 Tue, 19 Apr 2022 22:00:00 GMT 1347 false Oxfordeko Unibertsitatea eta Suediako Kalolinska institutuko ikerlari talde batek usainaren inguruan egin duten ikerketa berezi baten emaitzak ekarri dizkigu Uxune Martinezek Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetara. Usainon eta txarraren pertzepzioa kultura eta tradizioek baldintzatzen ote zuten jakin nahi zuten eta munduko  talde ezberdinetako pertsonei galdetu zieten. Lau pertsona taldek ehiztari-bilatzaile gisara ateratzen dute aurrera bizi modua, beste bost taldek lehen sektoreari lotuta, arrantzale eta nekazari gisara. Mexiko eta New Yorkeko biztanle hiritarrek ere erantzun dute. Ohitura eta bizi modu ezberdinekoak izanda ere, bitxia da atsegin dituzten eta ez dituzten usainak beretsuak direla ikerketaren arabera. Hala nola banilla edo lore usainak dira atsegin, adibidez, kultura guztietan eta aldiz, izerdia, esne galdua edo patata ustelaren usaina ez da gustagarria inon.       Bestalde, Baionako lema zer den badakizu? Itsas ontziak gidatzeko ardatz zaharra da ba, Txinatarrek k.a. lehen menderako erabiltzen zutenaren gisakoa. Eneko Axpek eman dizkigu azalpenak.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8786368/podcast-audioa-usain-ona-eta-txarra-kulturaren-eta-tradizioaren-gainetik-dauden-erabakiak-dira/ 8786368 Tue, 12 Apr 2022 22:00:00 GMT 1375 false Klima aldaketak zuzeneko eragina du jaten dugun horretan eta irensten ditugun elikagaiak sortzeko behar den ur ugaria aintzat hartuta, arazoa biderkatu egiten da. Izan ere ur eza urria da eta munduan bizi garen pertsonak 7 mila milioitik gora. Ur edangarriaren hirurik bi elikagaiak sortzera bideratzen dugunez, oso baliagarria izan likete Cordobako unibertsitatean sortu duten App-a. Ekoizleari landareak zenbat ur, noiz eta nola zehazten bait dio. Uxune Martinezek eman dizkigu xehetasunak. Bere aldetik Eneko Axpek, Hidrogenotropoak zer diren azaldu digu Zientzia eta pazientzia podcastean. Espazioan elikagaiak sortzeko balio handia izan dezaketen mikro organismo hauen behaketan ari da Eneko NASAn, Marte-ra iritsi ahal izateko ikerketa espazialaren barruan. Gai interesgarria, benetan.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8775095/podcast-audioa-izango-al-ditugu-ura-edo-elikagaiak-etorkizunean-lurrean-eta-espazioan-eitb-podkast/ 8775095 Sun, 10 Apr 2022 22:00:00 GMT 1498 false 2003an titular guztiak bereganatu zituen giza genomaren irakurketak. Baina titular handi askorekin gertatzen den moduan, ez zen guztiz horrela. Aspektu nagusienak ezagutzea lortu zen baina ez zen genoma guztia irakurri. Iaz lortu zen hori, orain argitara atera denez. DNA eta giza genomaren inguruko azalpenekin hurbildu zaigu Zientzia Gosaria eskaintzera Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8775187/podcast-audio-idoia-mujika-orain-bai-giza-genoma-guztiz-irakurtzea-lortu-da/ 8775187 Sun, 10 Apr 2022 07:15:00 GMT 659 false Musulmanek zientziari ekarpen handiak egin dizkiote eta horietan jarri nahi izan du azpimarra podcastaren atal honetan Eneko Axpek. Edateko kafea, zesarea bidezko jaiotza edo forzepsak, hegan egiteko lehen gailua, algebra, erabiltzen dugun zenbakien sistema edo eta  hortzak garbitzeko eskuila dira , besteak beste, herri musulmanetan egindako asmakuntzak.  Uxune Martinez dibulgatzaileak berriz, 24 orduko ziklo zirkadionak pertsonari jartzen dizkion baldintzak frogatzen dituen ikerketa bat aipatu digu Zientzia eta Pazientzian.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8770866/podkast-audioa-musulmanen-asmakizun-zientifikoak-eta-ziklo-zirkadianoaren-baldintzak-eitb-podkast-/ 8770866 Tue, 05 Apr 2022 22:00:00 GMT 1208 false Urrats desberdinak egingo dituzte Nafarroak eta EAEk trantsizio energetikorako bidean. Egunotan onartu dituzte foru araua eta lege proiektua. Aitor Urresti EHUko irakaslearekin biak aztertu ditugu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8762606/podcast-audioa-trantsizio-energetikorako-bidean-nafarroa-eta-eae/ 8762606 Sat, 02 Apr 2022 22:00:00 GMT 1118 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak badu elementu kimiko kuttun bat: Kinina. Chinchona generoko zuhaitzetan, Hego Amerikan dagoen alkaloide bat da kinina eta indigenek jada bazekiten "zingiretako gaitza" sendatzeko baliagarria zela, gaur egun Malaria gisa ezagutzen duguna. Eta horri lotuta datoz aristokrazia kontuak eta gin tonic-arenak. Winston Churcill-ek esan zuen: "Gin-tonic-ak inperioko mediku guztiek baino bizitza ingeles gehiago salbatu ditu". Ala ote? Zientzia Gosarian, erantzuna. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8758069/podcast-audio-idoia-mujika-malaria-aristokrazia-eta-gintonica-lotzen-dituen-elementu-kimikoa/ 8758069 Sun, 03 Apr 2022 07:15:00 GMT 584 false Zientzia Gosarira ez zaigu bakarrik etorri Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Danel Gallastegi 17 urteko ikaslea lagun etorri da. Izan ere, DIPCn, ikasleen topaketen 12. edizioa egin berri dute. Puntako hiru zientzialari, Maria Martinon, Maria Vallet eta Albert Fert, solasean jarri dituzte 135 ikaslerekin Pedro Miguel Etxenikeren gidaritzapean. Ikasleen zientzia bokazioa indartzea eta zientzialarien egunerokoa gerturatzea dute helburu topaketek. Danel Gallastegik bizi izandako esperientziaren berri eman digu Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8744491/podcast-audio-amaia-arregi-batxilergoko-ikasleak-puntako-zientzialariei-galdezka-dipcren-topaketan/ 8744491 Sun, 27 Mar 2022 07:15:00 GMT 636 false Soinua garenaren parte da. Bizitzak soinua egiten du. Baina lur planetan bizitza ez zen hasieratik izan. Zer entzuten zen orduan? Noiz hasi zen bizitzak eragindako soinua? Galdera horiei erantzunez hurbildu zaigu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialaria eta komunikazio teknikaria. Berak argitu digu esaterako, Tirannosaurus Rex-ak benetan egiten zuen orroa ez dela filmetan entzuten duguna. Adi jarri belarriak gaurko Zientzia Gosaria entzuteko. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8661601/podcast-audio-amaia-arregi-bizitzak-soinua-egiten-du-eta-aurretik-zer-entzuten-zen-/ 8661601 Sun, 20 Feb 2022 08:15:00 GMT 668 false ISURI TXIKIKO ENERGIAK SORTZEKO BEHAR DEN METALEN ETA MINERALEN ESKAERA LAUZKOIZTU EGINGO DA 2040ERAKO. ZEIN MATERIAL BEHARKO DITUGU? NON LORTU? LITIOAREKIN ARAZOA EGON DAITEKE, EDO PLATINOAREKIN ETA NIKELAREKIN. ENERGIA BERRIZTAGARRIAK SORTZEKO MATERIALEN INGURUAN ARITU GARA AITOR URRESTIREKIN. ZEIN HERRIALDEK DITUZTE NIKELA EDO LITIOA? ESATARIA: NAGORE TELLERIA https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8729646/podcast-audio-zein-metal-beharko-dira-energia-berriztagarrietarako/ 8729646 Sat, 19 Mar 2022 23:00:00 GMT 804 false Argiak fisikarien artean lilura sortzen du. Horretarako hainbat ezaugarri ditu eta horiek azaltzeko prest hurbildu zaigu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Argiak, izan ere, kolore guztiak hartzen ditu bere barnean, uhin elektromagnetikoa da, eta uhina eta partikula da aldi berean. Gainera argiaren abiadura ez da erlatiboa eta ezingo dugu inoiz argia baino azkarrago bidaiatu. Bai, fisikaren ur sakonetan sartu gara gaur Amaia Arregiren azalpen argigarriak lagun hartuta. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8725901/podcast-audio-amaia-arregi-argiak-liluratuta/ 8725901 Sun, 20 Mar 2022 08:15:00 GMT 723 false Nazioarteko espazio estazioa 2.000. urtetik lurraren itzulbidean dagoen bostehun tonako espazio ontzi-tzarra da, hamalau estatutako kosmonauta eta astronautek ikerketarako baliatu dutena. 1991an gerra hotza amaitu eta ikerlarien arteko konfiantzak bakarrik lortu zuen amankomuneko gunea. Egun ordea, Ukrainako gerraren ondorioz konfiantza kolokan jarri du eta tentsio handia sortu da. Espazioko estazioan, Alemaniako kosmonauta Europar bat, Estatu Batuetako lau eta Errusiako  hiru kide daude eta beren etorkizuna zeharo aldatu dute gertakariek eta oraintxe gune komunaren etorkizuna zalantzan dago. Eneko Axpek azaldu digu egoera eta proiektuaren garrantzia Zientzia eta Pazientzia podcastean.  Bere aldetik, matematikak gure eguneroko bizitzan duen garrantziaz jabetzeko bost adibide zerrendatu ditu Uxune Martinezek, hala nola , gure hotzak zuzentzeko erabiltzen diren bracket delakoak edo eta musika grabatu edo eta entzuteko baliatzen dugun Fourier-en transformazioa.  eman Play eta entzun!       https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8721585/podcast-audioa-kolokan-nazioarteko-espazio-estazioan-ukrainako-gerraren-ondorioz-eitb-podkast-zpazientzia/ 8721585 Tue, 15 Mar 2022 23:00:00 GMT 1424 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna istorio polit bat hartuta hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. "Palinpsesto"aren istorioa da. X. mendean Arkimedesen lan eta teoria nagusiak jasoz egin zuten eskuizkribu bat da, baina hiru mende geroago monje batek gainetik idatzi eta ezkutatuta utzi zuen oinarrizko testua. XX. mendean jabetu ziren liturgia liburua zirudienean zegoen altxorraz eta gaur egun, teknologia berrienak, argi mota berriak ari dira baliatzen Arkimedesen inguruko aintzinako testu hori berreskuratzeko. Xehetasunak, Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8709898/podcast-audio-idoia-mujika-arkimedes-irakurtzen-teknologia-berrienei-esker/ 8709898 Sun, 13 Mar 2022 08:15:00 GMT 594 false Zibergerraz hitz egin digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan, Eneko Axpek. Ukraina eta Errusiaren artean, lurrez eta misilez bakarrik ez, zibernetikoki ere gerra bortitza dagoelako. Elon Musk-ek, adibidez, teknologia utzi dio Ukrainari internet sareari eutsi ahal izateko. Eta areago, milaka hacker ari da Errusiaren kontrako eraso teknologikoari eusteko Ukrainaren alde egiten. Eraso ekonomikoa berriz, globala da gerraren ondorioz. Gasa, argi indarra eta, oro har, prezioak goraka doaz. EHU-ko ikerlari talde batek eraikinen efizientzia energetikoa hobetzeko sistema sortu du, eraikinen teilatuetan "negutegiak" jarriz. Energia berriztagarriek aterpea eman diezagukete.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8705047/podcast-audioa-ikusten-ez-den-gerra-ikusten-den-gerraren-kontra-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8705047 Tue, 08 Mar 2022 23:00:00 GMT 1054 false ENERGIA NUKLEARRAREN INGURUAN HITZ EGIN DU AITOR URRESTI, INGENIARI ETA EHU-KO IRAKASLEAK. ZEIN ARRISKU DU ZENTRAL NUKLEAR BATI ERASO EGITEAK? LAU ZENTRAL NUKLEAR DAUDE UKRAINAN. 15 ERREAKTORE GUZTIRA. UNE HONETAN ERRUSIAK BI ZENTRAL HARTU DITU MENDEAN UKRAINAN. ARMAGINTZA NUKLEARREN OSO AURRERATUTA DAGO ERRUSIA, URRESTIK ESAN DUENEZ. ESATARIA: NAGORE TELLERIA https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8697758/podcast-audioa-zentral-nuklearrak-ukrainan-energia-nuklearra/ 8697758 Sat, 05 Mar 2022 23:00:00 GMT 990 false Egia esan, daramagun bide itsua ikusita lur planetatik alde egiteko gogoa ere ematen du eta nonbait hori pentsatzen aritu da Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna. Bizigarriak izan litezkeen exoplanetez hizketan hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. Zantzuak badaude, baina momentuz froga argirik ez, eta gure teknologiarekin iristeko urrutiegi daude planeta horiek. Ondorioz, ez da zalantzarik, gure planeta zaintzea da egin dezakegun gauzarik eraginkorrena. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8693803/podcast-audio-idoia-mujika-exoplanetetan-ba-ote-da-bizitzarik/ 8693803 Sun, 06 Mar 2022 08:15:00 GMT 595 false Errusiak Ukrainaren kontra abiatu duen gerraren testu inguruan, eta Putin egiten ari den erronka ikusita kalkulu matematikoak egin nahi izan ditu Eneko Axpek gerra kimikoak eragin dezaken txikizioa ulertzeko. Egun, bederatzi potentzien eskura hamar mila arma kimiko dagoela aurre ikusten da eta arma kimiko txikienak miloi erdi pertsona hil ditzakela. Hidrogenozko lehergailuak hamabost aldiz biderkatuko luke Hiroshiman gertatutako txikizioa. Eta hegazkin bakar batek eraman ditzake mota honetako ehun bat lehergailu. Eraso nuklearrak sortuko lukeen keak eragingo lukeen negu nuklearrak, bi hilabeteko epean galdu eraziko lituzke uztak, gosete globala eraginez.  Eraso nuklearrak, jakina, animaliengan ere eragin handia izango luke, espezie zenbait galdu eraziz. Gaur egun, azpiegiturak dira animalien etsai. Estatuan bakarrik, hamar mila ornodun hiltzen da urtero, errepideak eta eraikitzen ditugun azpi-egituren ondorioz. Kalterako efektu hori saihesteko, azpiegitura linealak sortzen ari dira gero eta gehiago. Uxune Martinez dibulgatzaileak, errepideen ekologiari begiratu behar zaiola ohartarazi digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan.        https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8691445/podcast-audioa-arma-nuklearren-balizko-txikizioa-ulertzeko-datu-batzuk-zientzia-eta-pazientzia-eitbpodkast/ 8691445 Wed, 02 Mar 2022 23:00:00 GMT 1344 false Zuhaitzen adina kalkulatzeko modu polit bat enborrean dituzten eraztunak zenbatzea da, baina ez du horrek beti balio, eta badago datazio sistema erabiliago bat izaki bizidunongan, karbono 14arena. Isotopo bat da karbono 14a, etengabe sortzen eta desintegratzen dena. Eta hain zuzen, hori garrantzitsua da datatzeko duen funtzioa ulertzeko. Xehetasunak, Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8691810/podcast-audio-amaia-arregi-karbono-14a-adina-ezagutzeko-isotopoa/ 8691810 Wed, 02 Mar 2022 23:00:00 GMT 500 false Txikiak dira eltxoak baina ez horregatik eragin txikikikoak. Dengea, sukar horia edo eta dengea bezalako gaitzak garraiatzen dituzte eta gaitz horien ondorioz miloi bat inguru heriotza izaten dira urtero munduan. Whasington-eko unibertsitateko jakintsuak ikusi dute Aedes aeypti motako eltxoak, gorri, laranja eta beste zenbait koloreetara erakartzen dituela ikusmenak eta horrek eltxoaren kontrako baliabideak nola sortu asmatzeko balioko du. Uxune Martinezek eman dizkigu azalpenak Zientzia eta pazientzia podcastean.  Eneko Axpe zientzialariak bere aldetik, aurre ikuspenen arabera  ziber erasoek 170 mila miloi dolar euroko galerak eragingo dituela zehartu digu. Sarean gabiltzanean segurtasuna aintzat hartzea ezin bestekoa da.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8673019/podcast-audioa-eltxoak-eta-ziber-erasoak-pertsonaren-kontra-zientzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8673019 Tue, 22 Feb 2022 23:00:00 GMT 1533 false Belarriak soinu iturrira mugitzeko gaitasuna galdu egin du gizakiak, baina ez erabat. Ikerlariek esperimentu bidez frogatu dute badela mugimendu nimiño bat , garai bateko gaitasunaren fosil neuronala . Animalia askoren belarri mugikorren adibide jarri du U Martinezek, Karakala. Afrikako katu ileduna: muskuluaz betetako ile mototsak ditu belarri puntan soinuen norabidean mugitzeko. Bestalde,  NASA boluntario bila dabil ohean bi hilabete eginez Gorputzak 0 grabitatean nola erantzuten duen ikertzeko. E Axpe-k saiakeraren garrantzia aipatu du Martitzerako bidaiak eta bidaia luzeak prestatzeko. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8461396/podcast-audioa-belarri-mugikorrak-gizakiak-galdutako-gaitasun-baten-aztarnak-eitb-podkast/ 8461396 Thu, 18 Nov 2021 11:43:37 GMT 975 false Loa, hori dugu gaurko Zientzia Gosariaren hizpide nagusi. Lo ez egitearen kalteen inguruan asko dakigu, gutxiago ordea onuren inguruan. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak azken ikerketen berri eman digu. Science aldizkari ezagunak ale osoa eskaini dio loari eta bertan jasotzen da lo faltak dementziarekin edo erreakzio gaitasunarekin duen lotura frogatua dagoela. Baina dituen onuren inguruan ere deigarria da azken ikerketek diotena: Loak oroimena lantzen du, aurreko orduetako gertakariak ordenatu, eta burmuinetik "zakarra" ateratzen du. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8447476/podcast-audio-idoia-mujika-lo-egiteak-memoria-landu-eta-burmuina-garbitzen-du/ 8447476 Sun, 14 Nov 2021 08:20:48 GMT 722 false Klima Aldaketaren zantzuak gero eta zientifikoagoak dira. Fenologiak, fenomeno biologikoak aztertzen ditu eta udaberriari lotuta egin diren azken azterketek garbi erakusten dute, urtaroak aldatu egin direla, animalia eta landarediaren portaera aldatu arte. Gure inguruan, negu gordinik ez dago eta izotz eta antzigar egunak nabarmen gutxitu dira. Ondorioz, kaska beltzaren errunaldia eta txitatzea, adibidez, hilabete aurreratu da eta kukua lehenago hasten da kantari. Uxune Martinezek eman dizkigu azalpenak Zientzia eta Pazientzia podcastean.  Eneko Axpek berriz, Panamako kanalaren obraz aritu zaigu podcastean. Izan ere , 1914an amaitutako kanala, munduko zazpi mirarietako bat da.  Hornos lurmutureko arriskuak uxatuz eta zortzi mila egin beharra saihesteko bidea ematen duen eraikuntza, azpimarratzekoa da mende bat  igarota ere. Hogeita bost mila lagun hil ziren zuzenean eta zeharka, 100 metro zabal eta 80 kilometro luze den kanala egiten.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8842985/podcast-audioa-urtaro-aurreratuak-eta-panamako-obra-antzindaria-zinetzia-eta-pazientzia-eitb-podkast/ 8842985 Sun, 15 May 2022 22:00:00 GMT 1537 false De momento no tenemos respuesta concreta a la pregunta, pero si evidencias de que ademas de comunicarse los Neandertales poseían una cavidad auditiva semejante a la nuestra que lleva a pensar que si. Eso se deduce de la investigación hecha publica recientemente por la Universidad de Alcalá y que lidera la profesora Mercedes Conde. El divulgador Javier Armentia nos comenta el interesante estudio sobre aquellos humanos de hace mas de  doscientos mil años  en el podcast. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ciencia-con-javier-armentia/audios/detalle/7929132/podcast-audiohablaban-neandertales-univ-alcalamercedes-conde-/ 7929132 Tue, 02 Mar 2021 23:00:00 GMT 580 false  XVII.mendean jartzen da zientzia modernoaren hasera. Teleskopioa sortu zen, Galileo, Newton edo eta Kepler  bizi izan ziren mendea da eta Matematikatan ere aurrerapauso handiak eman ziren. Nola nahi, gertakari zientifikoak sorginkeriarekin nahasteko joera ere bazegoen. 1693an, Salem-eko sorginen kasua adibide.  Betty Parris, Salemeko erreberendoaren 9urteko  alaba, eta haren 11 urteko lehengusua, Abigail Williams sorginduta zeudela esan zuten agintariek. Lau hiritan epaiketak egin eta 19 pertsona urkatuta hil zituzten azkenerako. Egun, onddo bati egotziko genizkioke sorginkeria haiek.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023173/google-podcastsalemeko-sorgin-ustekoaklsd-onddoa-zientzia-modernoa-xviimendea/ 8023173 Wed, 05 May 2021 22:00:00 GMT 950 false Iker Alecharekin osatu dugu Ingurusferako podcasta, Cidetec ikerketa-zentroko ingeniaria da bera. Hidrogenoaren gaiari heldu nahi izan diogu. Batetik, hidrogeno berdeaz hitz egin dugu; askotan aipatzen den teknologia da, baina errealitate izatetik gertu ote gauden jakin nahi dugu. Bestalde, erregai pilei buruz ere hitz egin dugu, alegia, hidrogenoz funtzionatzen duen motor bati energia ematen dion gailuari buruz.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023314/podcast-audioiker-alecha-ez-dago-teknologia-behar-guztiei-erantzungo-diena/ 8023314 Thu, 13 May 2021 22:00:00 GMT 1780 false Lurraren eguna baliatu du AEBko presidenteak, John Biden-ek Klimaren inguruan hitz egiteko eta herrialde esanguratsuak bilerara deitzeko. Parisko akordioetatik at geratu ziren AEB edo Txina elkartu dira bilera horretan. Agian, Glasgow-n udazkenean egingo den goi bilerara itzultzen hasteko helburuz gauzatu da bilera, baina beste asmo esanguratsuak ere egon litezke atzetik. Aldaketa klimatikoaren kontrako borrokaren erabakietan lidergoa hartzea, adibidez.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023278/podcast-audioglasgow-klimaren-inguruko-goi-bilera-prestatzen-jonh-biden-txina/ 8023278 Tue, 11 May 2021 22:00:00 GMT 300 false Polemika harrotu du Netflixeko Seaspiracy izeneko dokumentalak. “Egungo arrantza-joerek bere horretan jarraitzen badute, 2048rako ozeanoak ia hutsik izango ditugu”, esaldiak laburbiltzen du egoera. Kanadako Dalhousie Unibersityko Boris Worm  ikerlariak 2006an egindako ikerketa da abiapuntua. Egileak ordea dio, datuak orain  20 urteko egoera islatzen dutela eta geroztik, asko aldatu dela arrantzaren ustiapena. Adituek, sensazionalismoa salatu diote Seaspiracy dokumentalari eta hura bezala datu ez errealetan oinarritzen diren ikerketei. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023251/podcast-audioseaspiracy-itsasoaren-kontrako-kospirazioanetflix-boris-worm-2006/ 8023251 Sun, 09 May 2021 22:00:00 GMT 135 false Dagoeneko ez dago zalantzarik Svante Pääbo ikertzaile suediarrak garatutako teoria egiazkoa dela esateko. DNA-ren azterketek egiaztatu dute Neandertalak eta Homo sapiensak nahastu egin zirela urteen joanean. Alegia, Europan ezagutzen ditugun Homo sapiens zaharrenek ere badute neandertalen nahasketa material genetikoan. Bulgariako eta Txekiako kobazuloetan hartutako gizaki modernoaren fosilen azterketek erakutsi dute .Azalpenak podcastean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023023/podcast-audio-ingurusferaneandertalak-homo-sapiensak-nahastuta-svante-paeaebo/ 8023023 Sun, 02 May 2021 22:00:00 GMT 169 false Desde la prehistoria los humanos se han preocupado de conservar los alimentos para hacerlos durar más tiempo, aprovechaban corrientes y zonas sombrías para ello. Después se construyeron los neveros y en todas las casas existía una fresquera. Fue en los años cincuenta cuando se inventó la nevera y hoy el frigorífico es uno de los  muebles más visitados de la casa. Mikel Abadia de Eureka museoa nos explica en el podcast cómo funciona y cuál ha sido su evolución para que los gases que utiliza no dañen la atmósfera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/eureka/audios/detalle/7928157/podcast-audio-eureka-museoa-sabes-funciona-tu-frigorifico-mikel-abadia-/ 7928157 Tue, 23 Mar 2021 09:28:45 GMT 645 false Los pilotos suelen comunicar a los viajeros de la altitud a la que vuelan el avión que les transporta una vez que la maniobra de aterrizaje ha finalizado y el avión se ha estabilizado. Normalmente suelen ser unos diez mil metros sobre el nivel del mar. Mikel Abadia de Eureka zientzia museoa nos explica en el podcast cuál es la altitud adecuada y por qué.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/eureka/audios/detalle/7911321/podcast-audio-volar-a-altitud-vuelan-aviones-eureka-mikel-abadia-/ 7911321 Mon, 15 Feb 2021 23:00:00 GMT 769 false La tolerancia al picante no es igual en todas las personas, ni el grado de picante es el mismo en el mismo tipo de alimentos. Los pimientos son un buen ejemplo para este podcast en el que Larraitz Etxeberria del Museo de la ciencia Eureka, nos habla de la capsazaina o molécula del picante y su comportamiento. El picante lo utilizan algunas plantas para la supervivencia y también existen picantes con propiedades antiinflamatorias. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/eureka/audios/detalle/7911012/podcast-audioeureka-picantepor-pican-pimientos-otros-no-letxeberria/ 7911012 Mon, 15 Mar 2021 13:36:13 GMT 650 false Telefonoaz aritu gara Zientzia Gosarian DPHC materialen arloko komunikazio arduradunarekin.  Egun sakelakorik gabe ezin dugu bizi , baina Telefonoak mende eta laurden baian gehiago darama gure artean . Badira ehun eta hogeita bost urte patentatu zutela, baina teletrofonoa lehenago asmatu zuen Antonio Meucci Italiarrak osasun arazoak zituen emaztearekin etxean gora eta behera ibili gabe komunikatu ahal izateko. Diruz urri eta ezin izan zuen ordea patentatu. Entzun xehetasunak podcastean.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/7902520/podcast-audiotelefonoatelotrofonoa-antonio-meucci-zgosari-idoia-mujika-dphc-/ 7902520 Fri, 05 Mar 2021 23:00:00 GMT 543 false Perseverance robota Martera iritsi denez, hark bildutako informazioak erraztuko dio pertsonari planeta gorrira hurbiltzen. Uxune Martinezek, Giovanni Schiaparelli astronomo Italiarrak Marten ikusi zituen ur-kanalek eragin duten estra-lurtarren istorioak aipatu dizkigu podcast honetan. Eneko Axpe "Maisha" fisikariak NASArako egin duen ikerketak berriz 2050 hamarkadan aurre ikusten ditu pertsonak Marten bizitzen. Hamar bitxikeria kontatu dizkigu horren arian. Lurretik hamalau robot bidali dira dagoeneko Martera ikerketak egitera.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/7881022/podcast-audiomarte-noiz-iritsiko-eta-zer-jango-duguzientzia-pazientzia/ 7881022 Tue, 02 Mar 2021 23:00:00 GMT 1119 false En el podcast el Astrofísico Javier Armentia, nos habla de Omuamua, el primer objeto interestelar en movimiento del que se tiene constancia. Hay quien apuesta por creer que es una evidencia extra terrestre. Se detecto por primera vez en 2017 en Hawai y por eso adquirió un nombre que nos resulta tan extraño. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ciencia-con-javier-armentia/audios/detalle/7880497/podcast-audio-omuamua-primera-evidencia-vida-extraterrestre-jarmentia-/ 7880497 Tue, 16 Feb 2021 23:00:00 GMT 789 false Badakizu umami zaporea bereizten? Bada, horixe da aurreneko dastatu zenuena. Izan ere ama esneak du nagusiki zapore hori. Beraz, orain arte gazia, gozoa, garratza eta mikatza edo mingotsaren artean berezi izan badituzu ezagutzen zenituen zaporeak, zapore bat gehiago erantsi behar diozu zure zaporeen ezagutzari. Zure garunak badu ezagutza hori, hitza da erantsi behar duzuna.  Zientzia eta Pazientzia podkastean azalpenak, Uxune Martinez eta Eneko Axpe, Maisha zientzia adituek. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8067371/podcast-audioumami-zaporea-gazia-gozoa-garratza-eta-mingotsazientzia-pazientz-/ 8067371 Fri, 21 May 2021 12:11:01 GMT 887 false Artelanak faltsutzea ez da gauza erraza; artea, zientzia eta Teknologia behar dira. Mapak kopiatzea aldiz , neketsua baina erraza da. Kolore pixka bat aldatu eta aurrera! Jatorrizko mapa egiten dutenek, akatsak txikiak nahita jartzen dituzte, kopiatzailea agerian uzteko.  Bitxiak dira erabiltzen dituzten sistemak. Guillermo Roak azalpenak Ingurusfera podcastean.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7853186/podcast-audio-ingurusfera-guillermo-roa-kopiatu-ezin-diren-mapak-teknikak--/ 7853186 Wed, 17 Feb 2021 23:00:00 GMT 476 false "Comium Maculatum"  latinezko izendapenak gauza gutxi esango dizue ziurrenera , Astaperrexila ordea ezagunagoa da  gure  artean eta zer esanik ez Zikuta. Orban gorriak dituen belar hilgarria da eta historian zehar askotan erabili izan dena. Greziar klasikoen armadako kideek soinean eramaten omen zuten,  preso hartuta ere etsaiaren mende erorita ere heriotza norberak eskura izateko. Heriotza gozoa eragiten omen du lo zauden bitartean. Bada ez bada ordea , ardoa ere alboan izaten omen zuten antidoto gisara.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7781025/podcast-06ingurusfera-astaperrexila-zikuta-arrunta-da-gure-inguruetan/ 7781025 Mon, 11 Jan 2021 23:00:00 GMT 295 false Eskolan ikasi genuenaren kontra, Australia ez dela uharte bat erakutsi dute zientzilarien behaketek. Australia, ur azpian , lotuta dago beste lur azalera bat eta beraz , teknikoki eta geologikoki  kontinente bat da eta ez uharte bat. Beraz ,datu berri hori aintzat hartuta beste bat ere aintzat izan beharko dugu. Alegia, hartara, Groenlandia dela azalera handieneko munduko uhartea. Euskal Herrira etorrita, Izaro litzateke gure uharterik handiena. Ingurusfera podcastean azalpenak.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7758218/podcast-03-ingurusfera-australia-ez-da-uhartea-geologikoki-kontinentea-da/ 7758218 Fri, 08 Jan 2021 08:24:23 GMT 235 false Cuando se acerca el invierno, Júpiter y Saturno aproximan sus orbitas. Eso es al menos lo que ven nuestros ojos si miramos hacia el sureste. Aunque Júpiter esta 800 millones de kilómetros mas lejos nuestros ojos los ven mas próximos, es un efecto óptico que los aproxima aun mas cada cierto tiempo. En Diciembre de 2020 se ha producido una de esas conjunciones Astrales especiales y a simple vista los dos astros han confluido en una mega estrella.Pudo ser una mega estrella la conocida como "estrella de Belén"?  Javier Armentia nos lo explica en el podcast  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ciencia-con-javier-armentia/audios/detalle/7818812/podcastjavier-armentia-la-estrella-belen-mega-estrellaaudioplanetario--/ 7818812 Tue, 15 Dec 2020 23:00:00 GMT 492 false Ingurusferan xaboia egiteko, produktu kimiko erasokor bat erabiltzea ezinbestekoa dela argitu nahi izan dute. Tradizioa eta usain ona emango duen osagaiak ongi etorriak dira  xaboia egiteko prozesuan , baina garbitzeko kimika behar da betidanik , olioa edo gantzen batekin batera. Tradiziozko xaboiak,sosa kaustikorik gabe egin litekeela esatea ez da egia osoa esatea. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7756527/podcast04ingurusferaxaboia-egiteko-kimika-behar-daezinbestean-olioarekin-/ 7756527 Thu, 10 Dec 2020 23:00:00 GMT 341 false Desde que Copérnico razonó como estaba constituido el sistema solar que nos acoge sabemos  que la luna orbita la tierra, pero no es el único satélite que nos orbita, también existen los asteroides y lo que se ha denominado como "mini lunas". Javier Armentia, director del Planetario de Pamplona nos ilustra. Cada vez mas aficionados tienen telescopios que nos acercan los asteroides e incluso la "basura espacial" que nos anda rondado. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ciencia-con-javier-armentia/audios/detalle/7818295/podcastciencia-javier-armentia-mini-lunas-asteroides-nos-orbitan-audio-/ 7818295 Tue, 01 Dec 2020 23:00:00 GMT 858 false Askotan esan izan da sakelakoa edo edozein pantaila erabiltzen aritzeak okerreko eragina duela kalitatezko loa  egin ahal izateko. Argi urdinak kalterako eragina lukeena pertsonarengan.  Ingurusferan azaldu dute ez dagoela halakorik egiaztatzen duen ikerketa zientifikorik.  Egia da gure begi niniak nahiago duela argi berdea , baina argi urdinak kalte egiten duenik, ez dago frogatuta. Azalpen gehiago podcastean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7767702/podcast-ingurusferaloa-eta-urdina-ez-zehaztuta-ardi-urdina-loari-kalte-/ 7767702 Mon, 23 Nov 2020 23:00:00 GMT 417 false Aldaketa klimatikoaren arrastoa urtaroetan antzematen da gero eta gehiago. Hizkuntzak, Euskarak , urtea lau urtarotan  banatutzen duen arren  (Udaberria , Uda , Udazkena eta Negua)  arrastoan  bi hitz  antzematen dira :  Uda eta Negua eta  agerikoa da , bi aro horiek  nabarmentzen direla tartekorik gabe, gero eta gehiago.  Orain hamabi mila urte  ere bi sasoi nabarmentzen zirela uste dute  adituek, Ingurusferak azaltzen duen gisan. GURE HIZKUNTZAN 2 URTAROEN ARRASTOA DAGO . KLIMAK ERE BA DU ERAGINA HORRETAN ? GOGOETA HORI EGIN DA INGURUSFERAN https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7756939/podcast02ingurusfera-urtaroak-lau-bi-aldaketa-klimatikoaren-arrastoa-/ 7756939 Tue, 13 Oct 2020 22:00:00 GMT 132 false Komunikabide zenbaitek argitara izan du Helioa, galtzeko zorian dagoen  gasa dela. Helioa Gas noblea da, eta azkar ihes egiten duena puxikek erakusten duten bezala . Aireak baina pisu handiagoa duenez, iheskor bilakatzen dena.  Sortzeko denbora asko behar du Helioak , Petrolioak edo beste  osagarri fosilei gertatzen zaien gisan, baian horrek ez du esan nahi galtzeko zorian dagoenik . Ingurusferan argitu dute .  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/7756979/podcast03ingurusfera-helioa-amaitzen-ari-ote-da-gure-planetan-audioa-/ 7756979 Tue, 13 Oct 2020 22:00:00 GMT 396 false Fisikaria da, Fotomekanika da  Simoneren azterketa esparrua eta  Doktoretza egiten ari da Cambridgen podcastean jasotzen den bezala. Adimen handiko pertsona izateak dituen alde on eta txarrei buruz aritu gara berarekin . Izan ere  akademikoki gaizki ikusia dagoela azpimarratzen du "estigma bat dugu" . Estereotipoak hautsiz. adimen handia izatea bere nortasuna zehaztu duen ezaugarri bat gehiago dela dio. Gaitasun hori landu eta potentzialitatea garatzen ez bada, ezer gutxirako balio duela sinetsita. Elkarrizketatzailea: Maite Artola https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/audioak/osoa/7729477/podcastsimone-eizagirrefisikariaadimen-handia-landu-behar-estigma-da-bestela/ 7729477 Thu, 07 May 2020 22:00:00 GMT 1050 false Partikula subatomikoak dira Muoiak, oraindik ere ikerketa asko eskatuko duten partikulak . Izan ere, ez dira uste zena bezain egonkorrak agian oraindik ezagutzen ez dugun partikularen baten eragiten dio atomoaren barruan eragiten diona? Muoiak fisikarien lehentasunean sartu dira, portaera xelebrea dut egoera zehatz batzuetan eta horren zergatiak eta zertarakoak aztertzeko beharra sortu zaie fisikariei. Ingurusferan azalpenak https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8023095/podcast-audio-muoiak-ez-dira-zena-bezain-egonkorrak-eta-zergatia-aztertu-/ 8023095 Mon, 03 May 2021 22:00:00 GMT 709 false Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak eskaini digu aste honetan Zientzia Gosaria. Asier Hilario geologoa lagun hartuta etorri zaigu, pirineoen inguruko beste begirada bat eskaintzeko. Izan ere, pirineoetako mendiei begira, itsasoa, basamortua edo koralak ikus daitezke. Mendien arroketan guzti horien seinaleak daude. Zientzia Kutxa hitzaldi zikloan pirinoetako 30 mendiren jatorriaz azalpenak eman ditu Hilariok eta horien laburpen bat jaso dugu Zientzia Gosarian, baita datozen hitzaldien berri ere. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8101012/podcast-audioa-amaia-arregi-pirineotan-glaziarrak-basamortuak-koralak-ikusgai/ 8101012 Sat, 05 Jun 2021 22:00:00 GMT 689 false Bale urdiña , munduan inoizko animalia handienaren ondotik, txipiroi bat dator .E Axpek Animalia handien TOP 10.a egin du Zientzia eta pazientzian. Anoeta edo San Mames estadioen luzera bost txipiroi alek osatu dezaketen animalia nabarmenduz. Pixuan arina baina oso luzea muskuluenb familiakoa izateko.110 tona eta hegazkin baten luzera dituen bale urdinak. 11 renault clio.ren pareko da afrikako elefantea, zerrendan laugarrena.Ia denak galtzeko arriskuan daude. Uxune M.ek, Haur amnesiaz hitzegin du .7 urte arteko oroitzapenak ez gordetzeko arrazoien bila dabiltzalako zientzialariak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8447782/podcast-audioa20-metroko-txipiroi-erraldoia-munduko-2animaliarik-handiena-zientzia-eta-pazientzia-eitb/ 8447782 Fri, 12 Nov 2021 13:57:55 GMT 1211 false Haize erroten bidezko energia bai edo eztabaidan sartu gabe, parke eolikoen tamainaz hitz egitea nahiago du Aitor Urrestik, EHUko energia berriztagarrien irakasleak. Errota handiek inpaktu handiagoa dute hegaztiengan eta hori aintzat hartu beharko litzateke, bere ustez, areago Euskal Herria migrazio gune denean. Arabako  Iturrieta eta Arkamun parke eolikoak eraikitzeko proiektuak atzera bota ditu Eusko Jaurlaritzak, ingurumenaren ikuspegitik ez direlako bideragarriak. Hortaz, txikiagoak diren bi proiektuk jaso dute oniritzia: Labraza eta Azazetakoak. Mendiak aske plataformaren iritzirako, handiak edo txikiak, denak dira bio-dibertsitatearen kontrakoa.   Badira hamar urte azken parke eolikoa eraiki zenetik eta itsasoan kokatutako erroten balizko proiektuetan ere aurrerapen teknikorik ez da izan azken urteetan.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8367931/podcast-audioa-aitor-urrestiagian-energia-eolikorako-parke-txikiagoak-behar/ 8367931 Wed, 06 Oct 2021 22:00:00 GMT 1068 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduraduna Eureka Zientzia museoaren itxiera iragarri ostean hurbildu zaigu. 2023rako iragarri du itxiera Kutxa fundazioak, Tabakaleran duen gunera hainbat ekimen lekualdatuko dituela jakinaraziz. Eureka Zientzia museoa Euskal Herrian dagoen zientzia museoa bakarra dela azpimarratu du Mujikak, haur eta gaztetxoei zientzia modu dibertigarrian hurbiltzeko gunea izateaz gain, zientzia elkarteen elkarlanerako gunea ere badela azaldu digu eta ordezkaezina izango dela hori. Museoari eusteko deia egin die erakundeei. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8431729/podcast-audio-idoia-mujika-eureka-zientzia-museoa--beharrezko-azpiegitura/ 8431729 Sun, 07 Nov 2021 08:20:00 GMT 849 false Azkartasuna, arintasuna eta flotagarritasuna. Denak irabazi dituzte bainujantziek ehun urte eskasean. Usune Martinezek Artilezko bainujantzietatik igerialariaren gorputzari egokitzen zaizkien bainujantzi adimentsuetarako bidea azaldu du, Zientzia eta Pazientzia podcastean. Neoprenoa eta gero Karbono zuntzezko oihalei esker  lortu dute bilakaera  hori. Berea aldetik, Eneko Axpek dio telefonia mugikorrak 1940tik hona egin duen bidea: Auto barruan zebilen operadoreak 40 kiloko telefonoa erabiliz egiten zituen lehen konexioak. Ate joka dugun 5G-ak aurki azkartasun oso handiko konexioak ekarriko ditu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8431436/podcast-audioa-artilezko-bainujantzietatik-adimentsuetara-mende-eskasean/ 8431436 Fri, 05 Nov 2021 11:16:17 GMT 749 false Umaldiak sinkronizatu eta ama bakoitza bere kumeaz arduratu gabe, Mangosta marradunek  berdin maite dituzte jaioberri guztiak. Taldean hazten dituzte: Titia emateko orduan ere bereizketarik egin gabe. Mangosta marraduna Afrika erdialdean eta sabanan bizi den espeziea elkartasun eredu gisara jarri du Uxune Martinezek Zientzia eta pazientzia podcastean, arriskuan dauden kideak babesteko sistemak garatu dituztelako. Elikatzeko orduan Kume ahulenak lehenesteko dituzte emeek, eta titia kendu ostean  heldu bakoitzak bere ardurapean hartzen du kume bat, familiakoa izan edo ez izan, arriskutik salbu izateko. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8429003/podcast-audioa-kumaldiak-batera-egin-taldean-hazi-eta-zaindu-mangosten-errezeta/ 8429003 Thu, 04 Nov 2021 11:53:41 GMT 703 false Usaimena zentzumen bat da baina gehienok ez genuke garrantzitsuen gisa definituko. Usainak ordea, gure bizitzan uste baino ezaugarri garrantzitsuagoa direla azaldu digu Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak. Usaimenak oroitzapenekin duen lotura nabarmendu digu eta baita guztiok usain propio bat dugula ere, beste gizakiekiko ezberdinak. Ligatzerakoan ere elementu garrantzitsua dela diote ikerketek, gu jabetu ez arren. Xehetasun gehiago eman dizkigu Arregik aste honetako Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8429067/audio-podcast-amaia-arregi-usainak-gure-bizitzan-ezaugarri-garrantzitsua/ 8429067 Wed, 03 Nov 2021 23:00:00 GMT 513 false Pinguinus Impennis, edo Pottorro Erraldoiak dira jatorrizko pinguinoak. Ipar hemisferioko itsas hegaztiak ziren. Azken aleak Ternua-n ikusi zituzten  1852. urtean. Uxune Martinez-ek dio gizakiok akabatu genituela; arrantzaleek itsasoan jakia izateko arraultzak kendu eta ehizatu egiten zituzten, eta ale bakanak geratzear zirenean animalia exotiko gisara saldu zirelako. Hego Hemisferioan bizi diren gaur egungo "pinguinoak" ez dira familia berekoak, Esfenizidoen taldekoak dira, askoz txikiagoak , baina Antzeko "jazkera" txuri beltza dute eta garapena izan dutenez Pinguino gisara bataiatu ditugu.  Eneko Axpek berriz, kalamuaren kontsumoak nerabeen burmuinean duen eraginari buruzko nazioarteko ikerketa aipatu du. Frantzia, Ingalaterra, Irlanda eta Alemaniako 799 neraberi 15 eta 19 urte artean jarraipena eginda, ondorioztatu dute Cannabis-ak aldatu egin dezakeela garatzen ari den nerabeen burmuina , batez ere erabakiak hartzeko aldean. Kopetako cortex-a azkarrago arintzen da substantzia hauek kontsumitzen dituzten nerabeen artean.         https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8409572/podcast-audioa-jatorrizko-pinguinoak-gizakiok-akabatu-xixmendean-zientzia-eta-pazientzia-uxune-martinez/ 8409572 Tue, 26 Oct 2021 10:45:46 GMT 1430 false Amaia Arregi, DIPC, Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak istorio harrigarri baten berri eman digu. HeLa, giza zelula hilezkorrek biomendikuntzaren munduan iraultza eragin dute azken 70 urteetan. Baina zelula horien atzean, lapurreta bat dago. 1950ean, Henrieta Lacks, Virginian jaio zen emakume afroamerikarrarenak ziren jatorrizko zelulak, berari jakinarazi gabe Lacks andrearen laginetatik zelula hilezkorrak lortu zituzten. Lacks hurrengo urtean hil zen eta bere familia ez jakintasunean bizi izan zen hainbat urtez. Xehetasunak, Amaia Arregik. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8401053/audio-podcast-amaia-arregi-hela-zelula-hilezkorren-atzeko-istorio-harrigarria/ 8401053 Sun, 24 Oct 2021 07:30:00 GMT 661 false Gas naturala, erregai fosila da. Negutegi efektua eragiten duten gasak isurtzen ditu, baina era berean, ikatza edo petrolioarekin konparatuta, ez da hain kutsakorra. Pandemia garaian, gas naturalaren produkzioa jaitsi egin zen, baina, une honetan kontsumoa handitu da eta produkzioa ez da hain bizkor hazi. Horren atzean espekulazioa legoke, prezio garestian saltzeko asmoa. Industria eta etxebizitzetan pisu handia du, energiaren % 40 gas naturaletik lortzen baita. Euskal herrira Aljeriatik eta Marokotik ekartzen da gas naturala, gehienbat gas bideetatik. Une honetan Aljeria eta Morokoren arteko hartu emanak gaiztotuta daude, eta ondorioz, Marokok gas bideak itxi egingo dituela mehatxu egin du. Aljeriak dio, itsasontziak erabiliko dituela gasa esportatzeko, baina, kontua da ez dagoela nahikoa itsasontzi. Euskadin, badago gas erreserba "Gaviota" deritzon plataforman.  Gasaren garestitzea Europa guztian gertatzen ari da. Aitor Urresti irakaslearen arabera, Europako herrialdeek irizpideak bateratu beharko lituzkete, eta gasaren erosketa bateratua egin. Urrestiren arabera, negu ausartak hartu behar dira, datorren neguan pertsona txiroenek gaizki pasa ez dezaten. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8398828/podcast-audioa-aitor-urresti-nondik-lortzen-da-gas-naturala-zergatik-garesti/ 8398828 Wed, 20 Oct 2021 22:00:00 GMT 970 false Eneko Axpek Atlantara mugitu behar izan du Coca-Cola sortu zen hirira. Edari ezaguna, AEBn alkohola debekatua zegoen garaian hasi zen ezagun egiten. Berez, John Pemberton botikariak patentatu zuen. Ikasketaz kimikaria zen eta botika gisara sortu eta erregistratu zuen edabea 1886an. Coca hostoz egina zegoen eta eta gerora ikusi zen hauek eragiten zuten mendekotasuna. Ondorio horiek ikusita debekatu zen Cocaren kontrolik gabeko erabilera.   Entzun podcastean, edari gozo aski ezagunaren inguruko jakingarriak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8393584/podcast-audioa-zergatik-da-beltza-coca-cola-zientzia-eta-pazientzia-maisha-eneko-axpe-eitb-podkast/ 8393584 Tue, 19 Oct 2021 13:00:14 GMT 1172 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduraduna tabako hostoa eskuan hurbildu zaigu, gizakiarentzat aspaldiko ezaguna dela azaltzeko. Duela 12.000 urtekoa ere izan liteke gizakia eta tabakoaren arteko lehen harremana. Duela 3 mila urte ziurtatu liteke jada erretzen zela ipar amerikan, eta kolonizazioarekin zabaldu zen mundura. Nikotina, molekula natural eta aldi berean adiktibo hori da tabakoaren arrakastaren errudun. Hain zuzen, hari horri tiraka txokino natural eta sintetikoez ere hitz egin digu Mujikak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8385124/audio-idoia-mujika-tabakoa-bizio-txarra-gaur-eta-atzo/ 8385124 Sun, 17 Oct 2021 07:15:00 GMT 597 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduraduna eman berri den kimikako nobel saria azaltzeko asmoz hurbildu zaigu Zientzia Gosarira. 2009an tesia aurkikuntza honetan oinarri zuela jakinda, bide lagun ezin hobea dugu Mujika Organokatalisi Asimetrikoa zer den ulertzeko. Izan ere, horregatik eskuratu dute nobela Benjamin List eta David MacMillan ikerlariek. Molekula txiki txikiak diren katalizatzaileak sortzea ahalbidetzen du aurkikuntzak, asimetria gaitasuna dutenak. Ikerketan eta medikuntzan funtsezkoa izan da hori. Xehetasunak, gaur ondo lagunduta etorri den Idoia Mujikak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8372353/podcast-audio-idoia-mujika-organokatalisi-asimetrikoa-kimika-nobel-saria-/ 8372353 Sun, 10 Oct 2021 07:15:00 GMT 752 false Fernando Arnaiz kimikari Bizkaitarrak liburu bat argitara eman du izen buru bitxiarekin, "¿Se tiran pedos las mariposas?" eta horrek eman dio Uxune Martinezi podcasteko edukirako. Gizakiok 10-30 puzker artean botatzen ditugu, bataz beste, eguneko. Zizare, kakalardo, labe zomorro edo katuek ere botatzen dituzte. Armiarma edo uhandreek botatzen ote dituzten aztertzen ari dira ikerlariak  baina ziur dakitena, hegaztiek ez dituztela gas hauek isurtzen. Agian, liseriketa oso azkar egiten dutelako. Hain zuzen ere kontrako efektua, liseriketa geldoa izan liteke behiek horrenbeste puzker botatzearen arrazoia.  Eneko Axpek berriz Science-k argitaratu duen berria aipatu du. Gizakia uste baina askoz lehenago iritsi zen Ameriketako kontinentera. Belar hazi baten radio karbono arrastoaren bitartez jakin ahal izan dute.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8367455/podcast-audioa-botatzen-al-dituzte-tximeletek-puzkerrak-zientzia-eta-pazientzia-uxune-martinez-eneko-axpe/ 8367455 Thu, 07 Oct 2021 11:43:44 GMT 1241 false Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko komunikazio teknikariaren eskutik jaso dugu Zientzia Gosaria. Gaur Nancy Hopkins biologoaren lana eta bereziki berak eragindako iraultza aztergai. Nancy Hopkins biologoak genetikaren eta zebra arraien kasuan egindako lanak zientziaren onespena lortu du. Baina hori lortzeko, aurrez emakume zientzialarien diskriminazioa agerian utzi behar izan zuen. 1999an agerian utzi zuen IMT (Massachuset Insitute of techonology) erakunde prestigiotsuan emakume zientzialariek gizonezko zientzialarien aldean espazio gutxiago zutela, iraultza eraginez. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8117740/audioa-amaia-arregi-nancy-hopkins-biologo-eta-aktibista-ezagutuz-/ 8117740 Sun, 13 Jun 2021 08:00:00 GMT 632 false Zuraren azterketa zientifikoak faltsutzeak ekiditeko balio dezake. Musika tresnen kasuan adibidez, gertatu bait da Stradivarius-en prezioan saltzea izenpe horretakoak ez ziren biolinak. Arte lanak dira datazioa behar izaten duten beste elementuak eta Dendrokronologia da azterketa horretaz arduratzen den zientzia. Uxune Martinezek eman dizkigu azalpenak Zientzia & Pazientzia sailean.  Eneko Axpek aldiz, Eider Amundarain aurkeztu digu, Sorbona-ko Unibertsitatean astro fisika ikasten ari den gaztea. Kirolaria ere bada.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8364669/podcast-audioa-dendrokronologia-zuhaitzen-denboraren-azterketa-maisha-uxune/ 8364669 Wed, 06 Oct 2021 10:23:34 GMT 929 false Amaia Arregi, DIPC, Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariaren eskutik mundu kuantikoan sartu gara. Teknologia kuantikoen garapenean inbertsio handia egiten ari da mundu mailan eta baita gurean ere. Eta tartean da DIPC zentroa bera. Egungo ordenagailu bitarrak ulertuz, kuantikoak dakarren jauzia azaldu digu Arregik, nahiz eta ikerketan lan ugari geratzen den oraindik. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8351023/podcast-audio-amaia-arregi-ordenagailu-kuantikoa-etorkizuneko-ordenagailua/ 8351023 Sun, 03 Oct 2021 07:15:00 GMT 714 false Amaia Arregi, DIPC, Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariaren eskutik guztioi eragiten digun kontzeptu bat argitu dugu: Isuri edo sesgo kognitiboarena. Gizakiok partekatzen dugun nahaste kognitibo bat dela esan dezakegu, gure burmuinak haitzulo garaitik apenas aldatu baitira nahiz eta teknologian garapen izugarria eman. Horrek erabakiak azkarregi hartzera garamatza askotan, elementu gutxirekin, eta beraz akatsak egitera.  Arregik azaldu digu isuri kognitiboagatik desagertzear egon zen kakalardoaren kasua ere, eta joku bat ere proposatu digu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8336884/pdcast-audio-amaia-arregi-isuri-kognitiboaz-eboluziotik-datorkigun-akatsa/ 8336884 Sat, 25 Sep 2021 22:00:00 GMT 703 false Energia berriztagarriei  buruz hitz egiteko podcasta abiatzen dugu. Energia fosilekiko dugun mendekotasuna aztertzeko, eta energia berriztagarriei behar duten balioa emateko asmoz  trantsizio energetikoaren bidean.   Energia berriztagarriei buruzko berriak bilduko ditugu, Aitor Urresti, ingeniaritza industrialean doktore eta  EHUko energia berriztagarrien arloko irakasleak lagunduko digu bide horretan. EiTB podkasteko eduki berri honetan, erregai fosilak eta fracking-a aztertuko ditugu, testu ingurua  euskal herrian eta munduko mailan jarrita.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/berriztagarriak-berritzen/audioak/osoa/8335194/podcast-audioa-aitor-urresti-erregai-fosilak-eta-frackinga-berriztagarriak-berritzen-eitbpodkast-/ 8335194 Thu, 23 Sep 2021 15:29:06 GMT 574 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak hasiera batean lotzen zailak diruditen hiru elementu lotu dizkigu: Malagan izan berri diren suteak, Arkimedesen printzipioa eta globo aeroestatikoak. Su ekaitzak izan dira Malagako sutean arreta deitu duen elementua, horiek hobeto ulertzeko globo baten funtzionamendua azaldu digu eta globo baten funtzionamendua ulertzeko Arkimedesen printzipioa.  Etxean egiteko esperimentu proposamena ere ekarri digu gainera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8320583/podcas-audio-idoia-mujika-seigarren-belaunaldiko-suteak-arkimedes-eta-globoak/ 8320583 Sun, 19 Sep 2021 07:20:00 GMT 688 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunarekin hasi dugu Zientzia Gosariaren irrati urte berria. Geroz eta gehiago ugaritzen ari den bioplastiko izendapenaz azalpenak eman dizkigu. Esaterako, bioplastikoa ez dela beti biodegradagarria. Eta biodegradagarria ere ez da beti konpostagarria. Bioplastikoak izendapenaren pean kontuan hartu beharreko faktoreak azaldu dizkigu eta esperimentu bat ere ekarri digu irrati urte berriko lehen tarterako. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8304556/podcast-audio-idoia-mujika-bioplastikoak-kontuz-hartu-beharreko-izendapena/ 8304556 Sun, 12 Sep 2021 07:30:00 GMT 706 false Zientzia eta Pazientzia podcastean, anila eta 9. planeta izan ditugu hizpide Uxune Martinez eta Eneko Axperekin. Uxunek, Papilonazeen familiako zuhaiskaz hitz egin digu. Bertatik ateratzen bait da Egiptiarren garaitik antiseptiko gisara erabiltzen den anilaren pigmentuaz. Hari esker babestu dira etxeak eta zuritu dira arropak mendeetan barrena. Eneko Axpek aldiz, berriz ere azaleratu den eztabaida aipatu digu. Bederatzigarren planetarik bai al dago gure unibertsoan? Eman klik eta entzun! https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8304596/audioa-podcast-audioamendetan-babestu-gaituen-anila-eta-9-planetaz-zientzia/ 8304596 Tue, 07 Sep 2021 22:00:00 GMT 1187 false Globalizazioak alde onak ditu, baina okerrak ere bai, jakina! Espezie inbaditzaileak dira albo kalte horietako bat, leku bateko landare edo animaliek beren habitatetik kanpo eragin ditzaketen arazoak. Ingurusferan podcastean hegaztiak aipatuko ditugu  Asier Sarasua ornitologoarekin. Araba zozoak, Shakespeare eta New York protagonista duen istorioa entzun eta izan gogoan Eugene Schieffelin-en izena. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ingurusfera/audioak/osoa/8180347/podcast-audioarabazozoak-shakespeare-eta-new-york-guillermo-roa-ingurusferan/ 8180347 Thu, 08 Jul 2021 22:00:00 GMT 501 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunaren eskutik irrati urteko azken Zientzia Gosaria jaso dugu. Udan egin ditzakegun zientzia plan gozagarriak proposatzeko une ederra. Euskal Herritik irten gabe lau proposamen egin dizkigu Mujikak: Euskal kostaldeko flysch-a, Eureka zientzia museoa, Ekainberri eta Laboratorium museoa. Eta inora mugitu beharrik gabe, beste aukera bat ere azpimarratu dugu, izar usoak ikustearena. Ekainaren 27, uztailaren 28 eta 29, eta abuztuaren 12 eta 13ko gauak dira ikusteko onenak. Ba a dakizue nola sortzen diren izar Usoak? Erantzuna Idoia Mujikak https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8146786/podcast-audio-idoia-mujika-udan-egiteko-zientzia-plan-gozagarriak/ 8146786 Sat, 26 Jun 2021 22:00:00 GMT 654 false Idoia Mujika Materiaren Fisika zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunaren eskutik jaso dugu Zientzia Gosaria. Oraingoan argi egiten aritu zaigu. Ez da zalantzarik, LED teknologiak aldaketak ekarri zituen argiztapenaren esparruan, baina dagoeneko, LED-aren barnean ere aldaketak ematen ari dira. Esango zenuke, LED argi zuriak, benetan zuriak direla? Edo beste kolore batekoak ote dira? Proteinetan oinarritutako argiztapenaz hitz egin digu Mujikak, aste honetako tartean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8146480/podcast-audio-idoia-mujika-proteinetan-oinarritutako-argiztapena-ezagutu-dugu/ 8146480 Wed, 23 Jun 2021 22:00:00 GMT 590 false Eneko Axpe eta Uxune Martinezek  kontzientzia ekologikoa sustatu nahi izan digute Zientzia eta pazientzia podcastean.   Behi okelaren kiloko txuleta baten ekoizpenak, autoz 1.600 km egiteak adina kutsadura sortzen du. Izan ere behi bakoitzak egunero 500 litro metano sortzen ditu. Mundu jasangarria izateko, zifra altuegian dira horiek  Eneko Axperen esanetan. Laborategiko okela ez da utopia dagoeneko eta aukera horren alde egin beharra sustatu du. Uxune Martinezek aldiz, elikagaiak biltzeko erabiltzen den plastikoak eragiten duen kutsadura handiaz ohartarazi du.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8132996/podcast-audioaokela-gorria-plastikoaren-kutsadura-ez-jasangarri-planetarentzat/ 8132996 Fri, 18 Jun 2021 22:00:00 GMT 1322 false Aste honetako albiste nagusietako bat izan dugu Esne Bidea galaxiako zulo beltza, Sagitario A* ikusi ahal izan dugula. Ez da ikusten dugun lehen zulo beltza baina kasu honetan gure galaxiakoa da. Albiste horren inguruko xehetasunak ematera hurbildu zaigu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna Zientzia Gosaria atalean. Gaur ere espaziora bidaiatu behar dugu, beraz. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8840707/podcast-audio-idoia-mujika-sagitario-a-bira-arazten-digun-zulo-beltza-ikusi-dugu/ 8840707 Sun, 15 May 2022 07:15:00 GMT 638 false Martitzerako bidaia prestatzen ari dira NASAn eta bidaia luze hori ondo prestatu beharra dago. Artemis proiekturako aurrera pausoak azaltzen dizkigu Eneko Axpek Zientzia eta Pazientzia podcastean. Atal honetan, hirurogeiko hamarkadan Apolo espazio ontziek Ilargitik Lurrera ekarritako arean landatu dituzte berro haziak Floridako Unibertsitateko ikerlariek eta berriak sortzea lortu dute 12 gramo are erabilita. Ilargiko balizko baratzeetan patatak landatzea jotzen dute egokiena hango baldintzak aintzat hartuta. Bluetooth sistemari buruz ere aritu gara, 1998an sortutako baliabide elektronikoa da. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8848997/podcast-audioa-ilargiko-baratzak-prestatzen-zientzia-eta-pazientzia-eneko-axpe-eitb-podkast/ 8848997 Thu, 19 May 2022 22:00:00 GMT 970 false Euskal hizkuntzalaritzan eta filologian ikertzailea da Borja Ariztimuño (Tolosa, 1986). Euskara arkaikoari buruz egin du tesia, eta, gaur egun, doktoretza-ondoko ikertzaile kontratuarekin ari da ikertzen EHUn. Onartzen du prozedura batzuek antza handiagoa izan dezaketela zientzia aplikatuetan, letretako jakintza-arloetan baino, esperimentazioak ordea badu lekua bere ikerketa esparruan ere. Alor bakoitzak du bere ikertzeko modua eta metodologia, eta "datuak" eskuratzeko bidea eta datu horiek "modu zintzoan erabiltzea eta errealitatearen azalbideak proposatzea" da berak darabilena.  Ariztimuñok, Euskararekiko zuen interes orokorragatik aukeratu zuen Filologia, gerora sortu zaio ikertzeko grina. Garbi dauka, hizkuntza aztergai konplexua dela, ez dela neurtzen erraza.  EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9625694/podcast-audioa-19-borja-ariztimuno-hizkuntza-ikergai-oso-konplexua-da-ehu-ekinean-eitb-podkast/ 9625694 Wed, 13 Nov 2024 23:00:00 GMT 956 false EHU-Ekinean podcastak erdigunetik kanpora dauden ikertzaileak ditu gune, batez ere ikerlari emakumeak zientzia eta teknologiaren arloan sistematikoki alboratuak izan direnak. Hilero ikerlari bat ezagutzea da helburua, ikusgarri egitea beren lana. Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetza eta Elhuyarren elkarlanetik sortu da podcastaren asmoa.  Odontologia ikertzen du aurreneko gonbidatuak. Irene Lafuente Ibañez de Mendozak (Bilbo, 1994) ikerlari izatera iristeko egin duen bidea, aurkitu dituen oztopoak eta hauek nola gainditu dituen azaldu dio Ana Galarraga Elhuyarreko dibullgatzaileari. Irenek, ez zuen ohiko odontologia klinikoan aritu nahi, ikerkuntzan baizik eta aho minbiziaren eta honen prebentzioaren inguruan lan egiten du egun. Osasuna, aho osasuntsua izatetik hasten dela azpi-marratzen du behin eta berriro Irenek eta odontologiari ez zaiola pertsonen osasunean duen garrantzia aitortzen.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9147613/audioa/ 9147613 Wed, 28 Jun 2023 22:00:00 GMT 741 false Hilekoa munuduko biztanleen erdiek beren bizitzaren herenean izaten du eta hala ere gai ezezaguna da, zientzilari askorentzat ere.  Zenbait ikerketa argitaratu dira azkenaldian. Harrigarrienak ez dira emaitzak, orainarte ikerketu izana baizik. Adibidez, zergatik ditugun apetak edo kapritxoak janari jakin batzuekiko, justu hilekoa jaitsi aurretik. Edo zein den hilekorako produktuen eraginkortasuna. Horrek agerian jartzen du hilekoarekiko negazionismoa, eta horri buruz aritu dira Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9344768/podcast-audioa-21-hilekoaren-negazionismoa-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast/ 9344768 Tue, 31 Oct 2023 23:00:00 GMT 1461 false Alternatibotzat jotzen dira IgNobel sariak, Nobel sarien beste aldea erakusten dutenak. Nobel Sarien aldean, IgNobel Sariei umorea eta zorroztasun zientifikoa aitortzen zaizkie; aurrena barrea eragin eta gero pentsarazi egiten omen dutelako eta haiei eskeinitakoa da Uhin Ultramoreak podcastaren hogeigarren atala. Saritutako ikerketak aztertuta ordea, zenbaitek zer pertsatua eragin bai, baina grazia izpirik ez diete sortu Ana Galarraga Aiestaran eta Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek, izan ere berdintasun ikuspegirik ez dute kasu askotan. "Egunero ikasten da zerbait" atala ari da gorpuzten entzuleen ekarpenekin eta azkenaldiko albiste zientifiko-teknologikoei ere erreparatu diete Elhuyarreko dibulgatzaileek.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9331617/podcast-audioa-20-ignobel-sariek-ipurdia-bistan-uhin-ultramoreak-eitb-podkast-elhuyar-/ 9331617 Tue, 17 Oct 2023 22:00:00 GMT 1639 false Kosmologoa da Sara Fernández Uria, egun, doktorego-tesia egiten ari da Leioako Zientzia eta Teknologia Fakultatean. Grabitazioa eta kosmologia kuantikoaren inguruan ari da ikertzen eta iaz, egonaldia egin zuen AEBko Penn State Unibertsitatean ikerkuntza-lerro horretan sakontzeko. Argi esan dio Ana Galarragari, fisikari izateko ez dagoela jenioa izan beharrik, ez eta "bokazio berezirik" izan beharrik ere. EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzarekn batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9329345/podcast-audioa-07-sara-fernandez-uria-fisikari-izateko-ez-dago-jenioa-izan-beharrik-eitb-podkast/ 9329345 Tue, 10 Oct 2023 22:00:00 GMT 764 false Sare sozialetan bolo-bolo dabiltza argaltzeko botika miragarriak. Hainbesteko eskaerarekin, diabetikoek, benetan farmakoak behar dituztenek zailtasunak izan dituztehauek  eskuratzeko. Eta ez da hori sortzen duten arazo bakarra, ezta gutxiagorik ere. Uhin Ultramoreak baliatu dituzte farmako horiek aztertzeko  Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, umorea eta zorroztasun zientifikoa uztartuz. Atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna. Atal berria estreinatu dugu denboraldi berrian: "Egunero ikasten da zerbait"! Aldizkari zientifikoetatik kanpotik ere iristen baita ezagutza zientifiko-teknologikoa; adibidez, podcastaren entzuleen aldetik. Zuk ere jakinarazi sare sozialen bitartez  ekarpenen bat baduzu.  Elhuyarrek ekoizten du Uhin Ultramoreak EITB podkastentzat.     https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9320262/podcast-audioa-19-argaltzeko-farmako-miragarriak-uhin-ultramoreak-eitb-podkast-elhuyarzientzia/ 9320262 Tue, 03 Oct 2023 22:00:00 GMT 1490 false Miamin harrapatu dugu Ibane Aizpurua Perez, atal honetako protagonista. Izan ere, psikoneuroimmunologiaren arloan ari da tesia lantzen eta Miamiko Unibertsitatean egonaldia egiten ari da horretarako.  Bularreko minbizia duten emakumeengan ikertzen du. Zehazki, gizarte-laguntzako esku-hartzeek estresean nola eragiten duen eta egoera horrek osasunean izan dezakeen eragina azaldu dio Ana Galarragari. Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzaren eskutik, Elhuyarrek ekoizten du EHU-Ekinean podcasta. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9307632/podcast-audioa-06-ibane-aizpurua-zein-da-estresa-eta-osasuna-konektatzen-dituen-sistema-ehu-eitb/ 9307632 Tue, 19 Sep 2023 22:00:00 GMT 873 false Zer egin dezakete ikerketak eta teknologiak ingurumena hobetzeko? Hori buruz hitz egin dugu Arrate Santaolalla Ramírez ikerlariarekin EHU-Ekinean podcastaren atal honetan. Izan ere, egungo gizartearen kezka nagusietakoa da ingurumena eta denok egin dezakegu ekarpena hobetzeko. Arrate, ikertzailea ez ezik irakaslea  ere bada Ingeniaritza Kimikoa eta Ingurumenaren Ingeniaritza sailean. Ikerketak duen garrantziaz, finantziazioa lortzeko izaten dituzten zailtasunez eta etorkizuneko itxaropenaz solastu da Ana Galarragarekin.  Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzaren eskutik.Elhuyarrek ekoitzen du podcasta.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9237376/podcast-audioa-05-arrate-santaolalla-mundua-hobetzeko-ikertzen-dugu-ehu-ekinean-eitb-podkast-elhuyar/ 9237376 Wed, 19 Jul 2023 22:00:00 GMT 496 false Nolatan daude hain agerian gizonen genitalak, horren zaurgarriak izanda? Zergatik dira hain mingarriak erditzeak emakumeontzat? Eboluzioak funtzio jakinetarako diseinurik egokiena lortu du. Batzuetan, baina, diseinu horrek albo-ondorioak ditu, ez hain egokiak. Diseinu-akatsak dira, nolabait. Hala, giza espeziearen diseinu-akatsak aztertu dituzte Uhin Ultramoreak podcastaren 18. atalean Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, umorea eta zorroztasun zientifikoa uztartuz.   Lanurteko azken atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, soinu misteriotsua asmatzea proposatu dute. Eta ohi bezala,  zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9249800/podcast-audioa-18-giza-espeziearen-diseinu-akatsak-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia/ 9249800 Tue, 04 Jul 2023 22:00:00 GMT 1683 false Poloniarra da Dorota Krajewska, eta bere herrialdean linguistika ikasten ari zela sortu zitzaion, lehen aldiz, euskarara hurbiltzeko aukera. Aukerari heldu, eta hurbiltzetik murgiltzera egin du jauzi, eta, orain, ikerketagai du hizkuntza hau. Dorotaren esanean, bera bezalako ikertzaileek gauza txikiak egiten dituzte, ez bereziki salgarriak, "baina horrela egiten du aurrera zientziak". Hala ere, ikerlari gisara egin duen aurkikuntza berezi baten berri ere eman dio Ana Galarragari atal honetan. EHU Ekinean podcasta, Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzaren eskutik egiten du Elhuyarrek.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9195412/podcast-audioa-04euskararen-ikerketan-dena-egiten-zait-interesgarri-ehu-ekinean-eitb-podkast-elhuyar/ 9195412 Sat, 01 Jul 2023 22:00:00 GMT 951 false Erizaina da EHU-Ekinean podcastaren hirugarren atalaren protagonista. Eta gizonezkoa. Estereotipoak hausten ditu. Garbi zuen, erizain izan nahi zuela. Eta, justu, bestelako estereotipo eta diskriminazio-mota bat ezabatzeko lanean ari da, ikerketan eta praktikan: adinkeria. Adinekoen kontrako diskriminazioari deitzen zaio adinkeria. Doncelek, haren ezaugarriak eta ondorioak azaltzeaz gain, jarrera honi aurre egiteko esku-hartzeen berri eman digu. Egin dituen ikerketetan halako esku-hartzeak eraginkorrak direla frogatu du, eta haurretatik hastea eta gehiago zabaltzea nahiko luke, https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9161266/podcast-audioa-03-borja-doncel-adinkeria-zabalduago-dago-sexismoa-eta-arrazakeria-baino-eitb-podkast/ 9161266 Fri, 30 Jun 2023 22:00:00 GMT 755 false Matematikaria da EHU-Ekinean podcastaren bigarren ataleko protagonista. Amaia Iparragirre Letamendiak (Azpeitia, 1994) eredu aurresaleen balidazio eta garapena aztertzen du. Alegia, egoera jakin batetik abiatuta, aurreikuspenak egiteko balio duten ereduetan. Gizartean erabilera anitza duen tresna da eta ez du ulertzen nolatan duen matematikak horren fama txarra, berari "ume-umetatik" horrenbeste gustatu zaionean.  Amaiak argi du emakume erreferenteak ezinbestekoak izan dituela; oso garrantzitsua iruditzen zaio matematikaren arloan genero-orekari erreparatzea, maskulinizatzen ari baita. EHU-ko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzaren eskutik, Elhuyarreko Ana Galarragak gidaritzen du podcasta. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9147743/podcast-audioa-02-amaia-iparragirre-matematika-gure-gizartearekin-zuzenean-lotuta-dago-eitb-podkast/ 9147743 Thu, 29 Jun 2023 22:00:00 GMT 694 false Betelgeuse izarraren inguruko argi-ilunak izan ditugu Zientzia Gosarian. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentruko Komunikazio arduradunak izarraren inguruko ikerketen berri eman digu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9245656/podcast-audio-idoia-mujika-betelgeuse-izarra/ 9245656 Sun, 25 Jun 2023 05:58:31 GMT 666 false Fentaniloa, opioide sintetikoa da, oinazearen kontra eraginkorra dosi txikietan, baina arrisku handikoa oker erabilita utzi ditzakeen albo-kalteengatik. Dagoeneko krisia eragin du AEBn eta Kanadan, eta milaka pertsona hiltzen ditu urtero, gaindosiz eta beste droga batzuekin nahastuta. Europan ere piztu da alarma, dagoeneko. British Medical Journal aldizkariak 2023ko urrian ohartarazi zuenez, fentaniloa Erresuma Batura iristen hasi da. Artikulugileen ustez, ezin dugu pentsatu arriskua zero denik. Arrisku horri aurre egiteko, proposamenak egin dituzte. Uhin ultramoreak podcastaren atal honetan aztertu dute gaia Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, morbotik eta estigmatik ihes eginda. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9352641/podcast-audioa-22-fentaniloaren-krisia-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia-drogak/ 9352641 Tue, 14 Nov 2023 23:00:00 GMT 1605 false Argal egotea eta osasuntsu egotea sinonimotzat jotzen dira, beti ez da horrela izaten, ordea. Uda atarian ohikoa da bikini operazioa egitea. Haren helburua pisua galtzea eta itxura aldatzea izaten delarik.  Argal egoteak, ez du esan nahi, ezinbestean, osasuntsu egotea. Eta gainpisua izatea ere ez da beti osasunerako txarra. Kirolariak dira horren  adibide garbia. Dieta egitearen atzean dauden uste okerrak eta mitoak aztertu dituzte Uhin Ultramoreak podcasatren atal honetan Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Elhuyarrek ekoitzi du podcasta EITB podkasterako.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9237405/podcast-audioa-17-bikini-operazioa-osasuna-gorputz-forma-askotan-egon-daiteke-uhin-ultramoreak-eitb/ 9237405 Tue, 20 Jun 2023 22:00:00 GMT 1771 false Historiaurreko Europan duela hiru mila urte inguru drogen kontsumoaren zuzeneko ebidentzia bat dokumentatu ahal izan dute lehen aldiz, Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko Komunikazio arduradunak Zientzia Gosarian azaldu duenez. Giza ilearen analisitik abiatuta lortutako emaitzak dira jasotakoak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9238225/podcast-audio-idoia-mujika-droga-brontze-aroko-menorkan/ 9238225 Sun, 18 Jun 2023 05:49:47 GMT 660 false El Palo de Eratóstenes - Zientzia Elkarrizketak zikloa abian jarri du Aranzadi Zientzia Elkarteak herritarren artean astronomiari buruzko ezagutza zabaltzeko. Astronomian, astrofisikan, kosmologian eta hurbileko beste eremu zientifiko batzuetan oinarritutako zientzia-dibulgaziozko programa irekia da eta proiektuak Eureka! Zientzia Museoaren eta Donostia International Physics Center-en (DIPC) laguntza du. Virginia Garcia astronomoa izan dugu gonbidatu Zientzia Gosarian, Amaia Arregi Donostia International Phisiyc Centerreko zientzialaria eta komunikazio arduradunarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9231326/podcast-audio-amaia-arregi-astronomia-virginia-garcia-astronomoaren-eskutik/ 9231326 Sun, 11 Jun 2023 06:07:02 GMT 847 false Berunaren Aroan bizi izan zen Clair Patterson. Metal hori nonahi zegoen: hodietan, kristaletan, etxeko tresnerian, kontserba-latetan, baita jostailuetan ere. Eta, batez ere, gasolinaren igorpenetan. Idoia Mujika Materiaren fisika Zentroko komunikazio arduradunak Pattersonek egindako ikerketaz eta industria boteretsuenaren aurka egin zuen borroka epikoaz hitz egin digu Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9231322/podcast-audioidoia-mujika-clair-patterson-berunetik-libratu-gintuena/ 9231322 Sun, 11 Jun 2023 05:44:33 GMT 880 false Plazeboaren kontrakoa da nozeboa, alegia eragin ahalmenik ez duen zerbaitek kalte egitea. Bi efektuei buruzkoa da Uhin ultramoreak podcastaren 16. atala. Denok ezagutzen dugu, plazebo-efektua zer den. Tratamendu edo substantzia batek gugan eragiten duen eragin baikorra. Zerbaiten on egingo digula jakiteak, garestia izateak, fisikoki sentitzeak... sortzen duten onura, tratamendu edo substantzia horrek, berez, eraginik ez badu ere. Kontrakoa ere gertatzen da: berez eraginik ez duen zerbaitek kalte egitea. Nozebo-efektua esaten zaio horri.  Plazebo eta nozebo zer diren, zer mekanismoren bidez gertatzen diren, eta etikoki nola erabili aztertu dute  Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Atala osatzeko, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta entzuleak gonbidatu dituzte asmatzera zer den soinu misteriotsua, eta zuzenak ala okerrak diren zenbait baieztapen. ELHUYARek ekoitzi du podcasta, EITB podkasterako.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9222353/podcast-audioa-16-plazeboak-eta-nozeboak-uhin-ultramoreak-elhuyar-zientzia-eitb-podkast/ 9222353 Tue, 06 Jun 2023 22:00:00 GMT 1868 false Lynn Margulis biologo ebolutiboaren, XX. mendeko ezinbesteko zientzialariaren, lana eta ekarpen zientifikoa izango dugu mintzagai Zientzia Gosarian. Amaia Arregi, Donostia International Physic centerreko zientzialaria eta komunikazio arduradunak eman ditu xehetasunak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9216056/podcast-audio-amaia-arregi-lynn-margulis-eboluzioa-hankaz-gora-jarri-zuen-biologoa/ 9216056 Sun, 28 May 2023 04:57:44 GMT 513 false Hegazkinek zeruan uzten dituzten arrastoak susmagarritzat jotzen dituzte batzuek.Azkenaldian, chemtrailak hizpide dira. Zer dira benetan, eta zer dago haien atzean? Denetik entzun dugu: hegazkinek sortzen dituzten arrasto horiek klima aldatzen ari direla: euria eginarazten dutela; eta kontrakoa ere bai, lehortea eragiten dutela... Baita gaitzak hedatzen dituztela ere. COVID-19a bera, adibidez, edo hegaztien gripea. Bada, arrasto horiek nola sortzen diren eta zer ondorio dituzten aztertu dituzte Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek.  Entzun zalantzak argitzeko! https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9204721/podcast-audioa-15-hegazkinen-arrasto-susmagarriak-zer-dira-zer-da-atzean-uhin-ultramoreak-eitb-podkast/ 9204721 Tue, 23 May 2023 22:00:00 GMT 1783 false Pertsona desberdinen DNArekin ernaldutako lehenengo haurtxoa jaio da Erresuma Batuan, sendaezinak diren gaixotasunak saihesteko medikuek erabilitako teknika berritzaile bati esker, Amaia Arregi Donostia Internation Pysicj Centerreko zientzialaria eta komunikazio Arduradunak Zientzia Gosarian azaldu digunaren arabera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9209336/podcast-audio-amaia-arregi-hiru-pertsona-desberdinen-dnarekin-jaiotako-haurra/ 9209336 Sun, 21 May 2023 05:54:09 GMT 416 false Orain arte pentsatzen zen barne-nukleoa mantua eta azala baino pixka bat azkarrago biratzen zuela, horri "supererrotazio" esaten zaio; eta, beraz, urtero gradu hamarren bat inguru aurreratzen zen. Ikerketa berri baten arabera, nukleoak frenatu egin du, kanpoko geruzen errotazio-abiadura bera lortu arte, eta again abiadura pixka bat txikiagoa ere. Horren inguruan hitz egin dugu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko Komunikazio arduradunarekin Zientzia Gosarian. Horrez gain, Inge Lehmann geologa gogoratu dugu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9209316/podcast-audio-idoia-mujika-lurreko-nukleoaren-moteltzea-eta-inge-lehmann/ 9209316 Sun, 21 May 2023 04:26:13 GMT 881 false Musika da Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetako  protagonista. Hain zuzen, musika unibertsala ote den aztertu dute Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Probatu dute ea kultura guztietan berdin hartzen diren sehaska-kantak edo maitasunezkoak, adibidez. Anhedonia musikalaz ere hitz egin dute; hau da, musikarekin emozionatzeko ezintasunaz. Horrez gain, hainbat zientza albisteren berri eman dute, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren argitu dute.  Podcast hau, Elhuyarrek ekoizten du EITB podkast atarirako. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9195551/podcast-audioa-14-musika-unibertsala-da-emozio-berak-sortzen-al-ditu-kultra-guztietan-eitb-podkast/ 9195551 Tue, 09 May 2023 22:00:00 GMT 2046 false Zientziaren eta artearen artean bereizketa zurruna egiten da askotan. Jose Luis Larrañaga Odriozola Arte Ederretako irakaslea da EHU-n eta berak frogatu digu lotura estua dagoela bi arlo horien artean adibide erakusgarri baten bidez. Donostiako Maria Kristina zubian egindako zaharberritzea da adibidea. 1905. urtean  eraikitako zubia da, azkar eta garaiko porlana erabiliz eraiki zen zubia. Urteen joanaren ondorioz, 1985.ean zaharberritu egin behar izan zen, zati batzuetan erabat berrituz. Lanetan hartutako leginei esker materialeen inguruko datu gehiago izango dira hurrena berritu behar denerako. EITB podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9348933/podcast-audioa08-jose-luis-larranaga-denon-arteko-elkarlanak-emaitza-biribiltzen-du-ehu-ekinenan-eitb/ 9348933 Tue, 07 Nov 2023 23:00:00 GMT 880 false Adimen artifizialaren bidezko programak gai dira gure emozioetan eragiteko. Haietaz maitemintzera ere irits gaitezke? Zer ondorio ditu horrek? Spike Jonze-ren "Her" filman, gizon bat adimen artifizialeko programa batez maitemintzen da. 2013an, filma estreinatu zenean, zientzia-fikzioa zen. Gaur egun, ordea, errealitatea da. Horren atzean zer dagoen eta zer arrisku dituen aztertu dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek, Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan. Adimen artifizialaren beste ertz batzuei ere erreparatu diete. Ohi bezala, albiste albiste zientifiko-teknologikoek eta "Egunero ikasten da zerbait" tarteak osatzen dute hogeita hirugaren atala.  Elhuyarrek EITB Podkasterako ekoizten du Uhin Ultramoreak podcasta.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9365495/podcast-audioa-23txatbotaz-maiteminduta-uhin-ultramoreak-eitb-podkast-adimen-artifiziala-elhuyar/ 9365495 Tue, 28 Nov 2023 23:00:00 GMT 1619 false Javier Aizpurua Iriazabal fisikariak jaso du 2022ko Euskadi Ikerkuntza Saria eta bera izan dugu Zientzia Gosarian gonbidatu berezi. Amaia Arregi, Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariarekn batera, Aizpuruaren lana eta ibilbidea izan dugu mintzagai. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9187469/podcast-audio-nanofotonikaz-2022ko-euskadi-ikerkuntza-saria-jaso-duen-javier-aizpuruarekin/ 9187469 Sun, 30 Apr 2023 06:47:02 GMT 866 false Menopausia prozesu fisiko, psikiko eta soziala da. Azken hilekoa jeitsi denetik urte beteko epea hartzen du, definizioz. Baina ez da data batera mugatzen, prozedu bat da, aldaketa hormonalak ekartzen dituena eta horrekin batera aldaketa fisiko eta psikikoak. Aldaketa horiek eragin zuzena dute emakumeen bizipenetan, emozionalki eta alderdi sozial eta kulturaletik ere bai. Eragin handiak dituen arren, askotan ezkutuan geratzen da; tabua da.   Uhin ultramorez alderdi horiei guztiei eta haien ondorioei begiratu diete Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek, estigma eta tabuak apurtuz. Uhin Ultramoreak podcasta, Elhuyarrek ekoitzen du EITB Podkasterako. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9457000/podcast-audioa-32-menopausiaren-tabuaren-kontra-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia/ 9457000 Tue, 02 Apr 2024 22:00:00 GMT 1723 false Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzien (JFKZ) gradua, egin zuen Maren Martinez de Rituertok (Tolosa, 1998) eta ohikoaren kontra osasun arloan ari da lanean. Orain gutxi arte, soinketa irakasle  edo entrenatzaile izateko irtenbbdea zuten ikasketa hauek, baina orain gutxi, nutrizionista edo psikologoen bezala, osasun arloan lan egiteko aukera  zabaldu zaie.  Marenek, betidanik lan egin nahi izan du pertsonekin eta Donostiako Onkologikoan ari da ikerketa bat burutzen, minbizia duten pertsonei tratamenduan zehar ariketa fisikoak egiten dien onura neurtzeko eta zer ariketa-mota komeni zaien ikusteko. Hasieran, zaila egin zitzaion egoera gogorra bizitzen ari diren gaixoekin ihardutea, orain ordea "aberasgarria" egiten zaio egunerokoa. Marenen ustez, gizarte geroz eta sedentarioagoan funtsezkoa da pertsonak mugimenduan jartzea. Hiru urteko ikerketan murgilduta dago, baina gerora ere, osasun-munduari lotuta jarraitu nahiko luke.  EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9598306/podcast-audioa-18maren-martinez-de-rituerto-kirola-pertsona-guztientzat-da-errezeta-ona-eitbpo/ 9598306 Wed, 09 Oct 2024 22:00:00 GMT 966 false Adimen artifizialaren arloan lan egiten du Oihane Cantero Dominguezek, ikerlaria da "Orai" zentroan. Hizkuntza naturalaren prozesamenduaren goi-mailako ikerketa egiten du eta soluzio teknologikoetan espezializatuta dagoen Elhuyarren langunean. Informatikan, programazioa ikasten hasi zen eta gustatu egin zitzaion Hendaiarrari. Izan ere, "programatzeak beste logika bat dauka" eta horrek erakarri zuen mundu honetara. Orain, hizkuntza eta adimen artifiziala elkartzen dituen proiektu honetan dabil buru belarri.  Orai-k bi arlotan, testuan eta hizketan ikertzen du. Canterori, oso garrantzitsua iruditzen zaio euskarazko testuen arloan aurrera pausoak ematea, ikerketan emaitza onak izateko ingelesezkoekin len egin behar izaten dute euskarazko eredurik ez dagoelako. Hizketaren arloan ere badabil, laguntzaile pertsonalizatuekin, eta ahotsaren sintesian hastekoa da. EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9581557/podcast-audioa-17-oihane-cantero-ikerketan-beti-dago-aurrera-segitzeko-modua-eitb-podkastehu-ekinean/ 9581557 Wed, 11 Sep 2024 22:00:00 GMT 873 false Unai Arregi, (Tolosa 1996) Fisikan doktoregaia da Milango Politekinikoko Fisikako sailan, Computational Electromagnetics Lab taldean. Nanoegitura dielektrikoen prozesu optiko ez-linealak aztertzen ditu tesian, metodo analitikoak eta numerikoak erabiliz. Unaik, Fisikako eta Ingeniaritza Elektronikoko Gradu Bikoitza ikasi zuen EHUn, "euskara hutsean" eta hori azpimarratzen die berarekin lan egiten duten beste ikerlariei. Berez, Ingelesa du laneko hizkuntza, izan ere Erasmus Mundus Masterra egireko aukera izan zuenetik, atzerriko zientzilariekin lan egiten du. Milanen, hamahiru herrialdetako pertsonak ditu inguruan lanean. Euskal Herriari oso lotuta dago, baina pozik atzerrian ezagutu duen munduak ikuspegia zabaldu diolako.  Ikerlariak, gizarteari lotuta egon behar duela sinesten du, eta doktoretza egiteak ez duela "berez" baliorik eransten azpimarratzen du, "ez zara horregatik pertsona ona". Unai, LGTBIQ* kolektiboko kidea da ete ekintzailea. Jarrera homofoboak ezagutu ditu, eta hoien aurrean "erresistentzia" nola egin garatu du, kirolak asko lagundu dio horretan.  EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9528532/podcast-audioa-16-unai-arregi-doktoretzak-ez-du-esan-nahi-balioak-dituzunik-ehu-ekinean-eitbpodkast/ 9528532 Thu, 04 Jul 2024 22:00:00 GMT 958 false Biologoa da Olatz Ortega. Biologia, bizitzaren oinarria jotzen du berak, Ekotoxikologia berriz bizia salbatzeko metodoa. Horregatik bi aztergaiak batu ditu bere ikerketa eta ibilbide profesionalean, planetari kutsaduraren bidez eragiten diogun antsietatateari, ekoantsietateari, bakoitzak nola aurre egin dakiokegun aztertu eta bidea urratzen. "Bakoitzak ahal duen lekutik" egin dezakeenak onera ekarriko duela sinesten duelako. Plentziako itas estazioan ari da ikerketzen eta "ez nazazu zapaldi" proiektuaren bidez askotan gizarte bazterkeria jasaten duten taldeak hartzen ditu eta bere ezagutza haiekin partekatu modu inklusiboan. Oso aberasgarrai egiten zaio proiektua. EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9511272/podcast-audioa-15-olatz-ortega-ez-nazazu-zapaldu-proiektuaren-garrantzia-ehu-ekinean-eitb-podkast/ 9511272 Wed, 12 Jun 2024 22:00:00 GMT 850 false Esaerak dio: Zer jan, hura izan.  Askotan, ordea, ez dakigu zer komeni zaigun jatea, zer den guretzat eta ingurumenarentzat onena… Zalantza eta iradokizunak jaso dituztenez, denboraldiko azken atala elikadura eta dietari eskaini nahi izan diote Ana Galarraga Aiestaranek eta Olaitz Ochoa de Eribek. Izan ere, jaten dugunari buruzko kezka antzematen da, eta ez da harritzekoa elikagai-industriak eta gorputzen itxurarenak beren mesedetan jokatzen dutela ikusita. Ekonomia, ongizatea, eta, askotan, osasuna aintzat hartu gabe. Zalantzak argitzeko, entzun! Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek ekoizten du EITB Podkasterako.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9504465/podcast-audioa-36-elikadura-eta-dietak-noren-mesedetan-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast/ 9504465 Tue, 28 May 2024 22:00:00 GMT 1901 false Lurra eta Ilargia batera jaio ziren, eta geroztik, harreman estua eta misterioz betea izan dute. Hipotesi zientifiko onartuenaren arabera, talka baten ondorioz sortu ziren. Hipotesi horrek azaltzen du, artean eguzki-sistema gazte eta berde zenean, eta gazte gehienak bezala, nahikoa kaotiko eta desordenatua, Marteren neurriko objektu batek, Teiak edo Teak, Eguzkiaren inguruan zebilen Lur protoplanetaren aurka jo zuela. Hain zuzen ere, talka horretatik sortu zen gerora Lurra bilakatuko zen planeta. Haren orbitan geratu zen arroka eta material pila denborarekin trinkotu egin zen eta horrela sortu zen Ilargia. Ordutik aurrera Lurrak eta Ilargiak izan duten bilakaera azaldu dute atal honetan Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek ekoizten du EITB Podkast atarirako.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9492101/podcast-audioa-35-lur-eta-ilargi-ahizpen-harremana-uhin-ultramoreak-eitb-podkast-elhuyar-zientzia/ 9492101 Tue, 14 May 2024 22:00:00 GMT 1836 false Aixa Barbarin López urpeko arkeologoa da, eta, aitortu duenez, txikitatik izan nahi izan zuen arkeologoa. Unibertsitatera joateko garaia iritsi zitzaionean, EHUn historia ikastea hautatu eta arkeologian murgildu zen. Urpeko arkeologian aritzea, ez zitzaion burutik pasa harik eta,  aisialdian,  lagun batekin eurpekaritza probatu zuen arte. Bi diziplinak batzea erabaki zuen Cadizko Unibertsitatean urpeko arkeologia masterra eskaintzen zutela ikusi zuenean. "Nire betiko ametsa eta nire zaletasun berria batzeko aukera eman zidan". Harrez gero horretan ari da, portuetan eta itsasazpian, urpeko altxorrak topatu eta ikertzen. EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoitzen du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9481141/podcast-audioa-14-aissa-brbarin-portua-zabortegi-handi-bat-da-ehu-ekinean-eitb-podkast/ 9481141 Wed, 08 May 2024 22:00:00 GMT 953 false Viagra sildenafiloaren izen komertziala da. Garatu zutenean, asmoa zen bularreko angina arintzeko erabiltzea. Hain zuzen, sildenafiloaren bidez, bularraldera doan odol-fluxua handitu nahi zuten, eta horixe lortu zuten, baina ez bularraldean, baizik eta gizonen zakilean. Entsegu klinikoen parte-hartzaileetan eragin nabarmena zuela konturatuta, botikaren jomuga aldatzea erabaki zuten, eta erabilera arrakastatsuagoa eman zioten: erekzio disfuntzioa tratatzera bideratu zuten. Baita asmatu ere! Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, bigarren aukera izan duten botiken adibide gehiago jaso dituzte Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek ekoizten du EITB Podkast atarirako.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9481133/podcast-audioa-34-botiken-bigarren-aukera-arrakastatsua-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia/ 9481133 Tue, 30 Apr 2024 22:00:00 GMT 1614 false Jakina da osasunean eta osasun-zerbitzuetatik jasotzen dugun arretan eragin zuzena dutela generoak, besteak beste, sexuak, jatorriak, adinak, bizilekuak, maila sozioekonomikoak, ikasketa-mailak, eta egoera legalak. Osasunaren baldintzatzaile sozialak dira. Baldintza gehiago ere badaude ordea herritarren osasunean eragiten dutenak, ekoizle handiek eta merkatuek herritarrengan eragiten duten presioarenak, adibidez. Gutxiago hitz egiten da baldintzatzaile komertzial horiez, baina industriaren presioa eta merkatuaren legeak ere osasunaren gaineko eragileak dira, askotan ezkutuan geratzen badira ere. Horiek atera dituzte argitara, beraz, Uhin Ultramoreen atal honetan, Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek, adibide ezagunenetik hasita. Hala nola, tabakoa eta alkohola. Baina, jaioberrientzako formula-esnea eta diagnostiko psikiatrikoen iguruko eskuliburuen inguruan ere badago zer esana. Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek ekoizten du EITB podkasterako. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9469724/podcast-audioa-33-merkatua-osasunaren-kontra-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia/ 9469724 Tue, 16 Apr 2024 22:00:00 GMT 1977 false Sarean arrakasta handia dute katuek, txakurrek eta etxekotutako beste animalia batzuek. Nerea Vallejo López biologoak, ordea, saguzarrak ditu gogoko. Hain zuzen, haiei buruzko tesia egiten ari da EHUn, eta arrazoi ugari aipatzen ditu, azaltzeko zergatik diren hain animalia interesgarriak: "Jendeak ez ditu ezagutzen, baina ez da hor ez daudelako. Euskal Herrian 27 saguzar-espezie dago eta munduan 1.200". Vallejoren esanetan, era askotakoak dira saguzarrak. Euskal Herrikoak adibidez, gauez bizi dira. Gizakiok ikusmena baliatzen dugun bezala, saguzarrek ekokokapena erabiltzen dute. Ugaztun hegalari bakarrak dira eta taldean bizi dira eta horrek aparteko interesa jartzen dio beraien ikerketari. Munduan urritzen ari diren intsektuak dituzte elikagaia.  EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoitzen du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9453721/podcast-audioa13nerea-vallejosaguzarrek-berezko-balioa-dute-ehu-ekinean-elhuyar-eitb-podkast/ 9453721 Wed, 10 Apr 2024 22:00:00 GMT 724 false Eskura ditugun gailu elektronikoetan eta energia berriztagarrien sorgailuetan, auto elektrikoetan... egun ezinbesteko egiten zaizkigun beste teknologia batzuetan osagai mineralak behar dira eta kritiko bilakatu dira. Datu bat: 2000. urtetik hona, 23 urteotan, historia osoan erregistratuta dagoen adina material erauzi dugu. Material kopuru handia behar da aurrera egiteko, eta leku gutxi batzuetan kokatzen dira mineralak. Nondik aterako ditugu?  Arazoaren muina aztertu dute atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek.  Uhin Ultramoreak podcasta, Elhuyarrek ekoizten du EITB podkasterako.     https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9449052/podcast-audioa-31-mineral-kritikoak-uhin-ultramoreak-eitb-podkast-elhuyar-zientzia-teknologia/ 9449052 Tue, 19 Mar 2024 23:00:00 GMT 1730 false Historia ezagutzea beharrezkoa da aurrez egin izan diren akatsak ez errepikatzeko. Bistakoa da, egin diren esperimentu batzuk inoiz ez zirela egin behar.  The Lancet aldizkari medikoak txostena atera du, esanaz, gaurko medikuntza eta ikerketarako, funtsezkoa dela Nazien medikuntza ezagutzea; berriro ez gertatzeko sekula gertatu behar ez zirenak. Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, esperimentu haien adibide batzuk ekarri dituzte gogora,Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Baita beste garai eta leku batzuetan egindakoak ere. Horrez gain, albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, "Egunero ikasten da zerbait" osatu dute, eta zalantzan jarri dute zenbait baieztapenen egiazkotasuna. Uhin Ultramoreak podcasta Elhuyarrek ekoizten du EITB podkasterako    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9372588/podcast-audioa-24-inoiz-egin-behar-ez-ziren-esperimentuak-uhin-ultramoreak-eitb-podkast/ 9372588 Tue, 12 Dec 2023 23:00:00 GMT 1733 false Martin Etxauri artista eta ikertzailea da. Ez du eragozpenik esateko estereotipoetatik kanpo dagoela, ikertzaile gisa. Nola nahi, onartzen du artista guztiak direla neurri batean ikertzaile ere, arte garaikidean batik bat. Txo!? izenez aritzen da bere proiektu artistikoetan "artista izatearen zati garrantzitsu bat ikertzea da" bere iritzirako. Ikertzea bilatzea bait da. Eremu jakin baten aurretik zer egin den behatzea, eta gero esperimentatzea, probatzea zer atera daitekeen ikusteko. Tesia egiten ari da, interfazeen eta magiaren arteko erlazioari buruz. EITB Podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoitzen du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Trasferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9440845/podcast-audioa-12-martin-etxauriartista-izatearen-zati-garrantzitsu-bat-ikertzea-da-eitb-podkast/ 9440845 Wed, 06 Mar 2024 23:00:00 GMT 1094 false Inork ez dugu minik sentitu nahi. Baina badago mina sentitzeko gai ez den pertsonarik ere, eta ez pentsa hori gauza ona denik... Azken finean, mina ezinbestekoa da bizirauteko eta minik sentitzen ez duten pertsonek arazo larriak izaten dituzte, izan ere mina gure gorputzean zerbait ez dagoela ondo adierazteko modua da, egoerari neurria hartzeko adierazgarria. Arazo horren jatorriaz eta ondorioez, eta minaren mekanismoez eta generoaren araberako desberdintasunez aritu dira Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribe eta Ana Galarraga Aiestaran. Bestalde, badakizu Marten Galdakao izeneko krater bat dagoela? Entzun ba atala! Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek EITB Podkasterako egindako ekoizpena da.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9437136/podcast-audioa-30-mina-eta-gabezia-uhin-ultramoreak-elhuyar-ana-galarraga-alaitz-ochoa-eitb-podkast/ 9437136 Tue, 05 Mar 2024 23:00:00 GMT 1626 false Zientzia-mundua ez da burbuila bat, objektibotasunarekin eta neutraltasunarekin erlazionatzen da, eta zaildu egiten du gizarteak pentsatzea eremu horretan ere badagoela sexu-indarkeria, sexu-jazarpena edo  boterekeria. Izan ere, zientziaren eremuak oso sistema hierarkikoa du eta gainera prekarioa arlo feminizatuetan,batez ere. Horregatik, emakume jazartuek, salaketa jartzeko ohiko zailtasunez gain, ibilbide profesionalean ondorioak izateko beldurra ere izaten dute, jazarpena, normalean, bertikala izaten baita.  Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan jazarpen mekanismo horiek azaleratu dituzte, kasu errealen bidez Elhuyarreko Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek. Zientziari lotutako albisteek eta "Egunero ikasten da zerbait" tarteak ere badute lekua, podcastaren entzuleen ekarpenak bilduz.  Uhin Ultramoreak Elhuyarrek ekoizten du EITB Podkasterako.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9429225/podcast-audioa-29-sexu-jazarpena-zientzian-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-zientzia-berdintasuna/ 9429225 Tue, 20 Feb 2024 23:00:00 GMT 1706 false Biokimikaria da Alicia Gascón Gubieda (Muxika,1993). Ikasketak EHUn hasi zituen eta, Kanadan jarraitu. Ostera, Ingalaterrara joan zen, masterra egitera eta  Birmingham-eko Unibertsitatean espezializatu zen biokimika zelularrean. Tesia berriz, Newcastlen egin zuen. Egun, EHUko Immunologia, Mikrobiologia eta Parasitologia sailean dabil. Zehazki, bakterio magnetotaktikoak minbiziari aurre egiteko erabilgarriak ote diren ikertzen ari da. Aliciak, ikerlari askok egiten duten ibilbidearen kontra, atzerrian ikasi eta Euskal Herrira itzuli da bizitza profesionalean murgiltzera. Atzerrian ohartu zen maila akademiko handia lortu zuela Unibertsitatean. Nola nahi, burokrazia erraztea beharrezko ikusten du.   EITB podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9412858/podcast-audioa-11alicia-gasconmaila-akademiko-handia-dago-unibertsitateetanehu-ekinean-eitb-podkast/ 9412858 Wed, 07 Feb 2024 23:00:00 GMT 795 false Plastikozenoa terminoa asmakizuna da, Uhin Ultramoreak podcasataren atalerako asmatu dute Ana Galarraga eta Alaitz Ochoa de Eribek. Zehazki bi adierari buruz hitz egiteko: plastikozko ozeanoa, eta plastikoaren aro geologikoa. Hodartzetara iristen ari diren plastikozko ale, bolatxo, pellet edo pinportetatik abiatuta, plastikoek ozeanoetan sortzen dituzten arazoei buruz aritu nahi izan dutelako. Birziklatzeko bereizten dugun plastikoarekin zer gertatzen den azaldu dute, baita plastikoaren ekoizpenaren dimentsioa zenbaterainokoa den ere. Albiste zientifiko-teknologikoak aipatzeko ere hartu hartu dute tartea. Eta jakina, atal honetan ere ikasiko duzu zerbait.  Uhin Ultramoreak, ELhuyarrek ekoizten du EITB Podkast atarirako.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9414085/audioa/ 9414085 Tue, 06 Feb 2024 23:00:00 GMT 1781 false Orain arte, keinu erromantikoa izan da norbaitek ilargia oparitzea besteari. Opari pozoindua bilakatzen ari da, ordea, metatzen ari den zabor pilagatik. Izan ere, ilargian 200 tona hondakin dagoela kalkulatu dute. Zehatzago, hamar zentimetro baino gehiago neurtzen duten 23.000 objektu baino gehiago. Horien artean, Apolo misioetan eskifaiak sortutako gorotzak eta gernua biltzen dituzten edukiontziak ere badaude. Eta golf-pilotak, argazkiak, ibilgailuak... Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek horien nondik norakoak kontatu dituzte Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, eta araudiaren beharra aldarrikatu dute. Horrez gain, Amazoniaren garrantziaz eta orgasmoaz ere hitz egin dute, besteak beste.  Uhin Ultramoreak, ELhuyarrek ekoizten du EITB Podkasterako.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9402369/podcast-audioa-27-ilargia-zabortegi-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast-ana-galarraga-alaitz-ochoa/ 9402369 Tue, 23 Jan 2024 23:00:00 GMT 1765 false Imajinatu zerbait entzutean, koloreak eta formak ere ikusten dituzula aldi berean, entzutearen estimuluaren eraginez. Sinestesia dutenek berezkoak dituzte modu honetako  esperientziak. Sinestesia zentzumenekin lotutako fenomenoa da. Estimulu batek gugan zentzumen zehatz bat pizten duen bitartean, adibidez, soinuak entzumena-, sinestesia duten  pertsonengan oinarrizko zentzumena ez ezik, beste bat ere pizten du estimulu horrek berak. Alegia, entzumenaz gain, ikusmena ere bai, aipatu dugun adibidearekin jarraituz.  Sinestesia deritzan pertzepzio-modu horren ezaugarriak aletu dituzte Uhin Ultramoreak podcasatren atal honetan Alaitz Ochoa de Eribek eta Ana Galarraga Aiestaranek.  Eta azalpen zientifikoak ez ezik, adibide esanguratsuak ere eman dituzte.  Atala osatzeko, albiste zientifiko teknologikoak aipatu dituzte ohi bezala eta podcasataren jarraitzaileen ekarpenekin ikasi ere bai.   Uhin Ultramoreak, Elhuyarrek ekoizten du EITB Podkasterako.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9394035/podcast-audioa-26-sinestesia-pertzepzio-areagotua-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast/ 9394035 Tue, 09 Jan 2024 23:00:00 GMT 1719 false Ez hain aspaldi, zientzia egin nahi zuten emakumeek gizonezkoen itxura eta izena hartu behar izan zuten. Haien adibide dira Jeanne Baret eta Sophie Germain Frantziarrak. Baret botanikari aitzindaria, munduari bira eman zion lehen emakumea bilakatu zen, 1774an, eta, garaitsu berean, Sophie Germainek gizonezko matematikari ospetsuenen pareko ekarpenak egin zituen matematiketan eta filosofian. Baina, balentria horiek egiteko, beren izenari uko egin eta galtzak jantzi behar izan zituzten. Izan ere, garai hartan, emakumeek ez zuten zientzia egiteko aukerarik, gizonen espazioa zen eta Ana Galarragak eta Alaitz Ochoa de Eribek atal honetan aipatu nahi izan dituzte. Uhin Ultramoreak podcasata Elhuyarrek ekoitzen du EITB podkasterako.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9383285/podcast-audioa-25-galtzak-jantzi-behar-zientzia-egiteko-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast/ 9383285 Tue, 26 Dec 2023 23:00:00 GMT 1659 false Aitor Marcos Díazek ibilbide bihurgunetsua egin du, finantzak ikasten hasi zenetik, ekonomia ekologikoa ikertzera. Bide horretan, ekonomiaz, ingurumenaz eta gizartearen portaeraz duen ikuspegia aldatzen joan da. Orain, kontsumo jasangarrian ari da egiten doktoregoa, eta, haren ustez, norbanakoen jokabidea aztertzean, ez da ahaztu behar sistemak jokabideetan duen eragina. EITB podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9378019/podcast-audioa-10-aitor-marcos-nor-gara-gu-naturari-prezioa-jartzeko-ehu-ekinean-eitb-podkast-elhuyar/ 9378019 Wed, 13 Dec 2023 23:00:00 GMT 1031 false Nautika eta Itsas Garraioa graduan, emakumezkoak gutxiengoa dira. Eta are gutxiago dira gradu hori egin ondoren ikerketara jauzia ematen dutenak. June Madariaga Navarro da gutxi horietako bat, eta, aitortu duenez, oso pozik dago bere aukerarekin. Hori bai, ohartarazi du, oraindik ere, itsasontzi batzuetan ez dutela emakumerik hartu nahi izaten, eta oso gogorra dela. EITB podkastek eskaintzen dizun EHU-Ekinean podcasta, Elhuyarrek ekoizten du Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Gizarte Garapenaren eta Transferentziaren Arloko Errektoreordetzarekin batera. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/ehu-ekinean/audioak/osoa/9378012/podcast-audioa-09-june-madariaga-nautika-oso-polita-da-baina-gustatu-behar-zaizu-ehu-eitb-podkast/ 9378012 Wed, 13 Dec 2023 23:00:00 GMT 865 false Zientzia agertzen denean badirudi erromantizismoa, edertasuna eta zalantza desagertzen direla; eta zerbait humanistagoa denean, ez badago zientifikoki frogatuta, badirudi ez dela kontuan hartu beharrekoa. Bada, Idoia Mujika, Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak oso emozionala den zerbaiti buruz hitz egin digu Zientzia Gosarian: musuaz jardun gara ikuspegi zientifikoa kontuan izanda. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9194303/podcast-audio-idoia-mujika-musuak/ 9194303 Sun, 07 May 2023 06:46:40 GMT 970 false Ez duzu lorik hartuko, Uhin Ultramoreak podcastaren atal hau entzuten. Zer da REM fasea? Noiz gertatzen dira ametsak? Zergatik da garrantzitsua lo ondo egitea?  Loa aztertu dute  Nagore Rementeria Argotek, Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko dibulgatzaileek. Loaren faseak azaltzeaz gain, gorputzeko funtzioetan duen garrantzia azaldu dute, eta lo gaizki egiteak dakartzan ondorio kaltegarriak aipatu. Horiek saihesteko, lo ondo egiteko gomendioak ere eman nahi izan dituzte. Albiste batzuk ere kontatu dituzte, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote den argitu. Eta soinu misteriotsua inoiz baino misteriotsuagoa iruditu zaie Nagoreri eta Alaitzi...   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9182064/podcast-audioa-13-ondo-lo-egin-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb-podkast/ 9182064 Tue, 25 Apr 2023 22:00:00 GMT 2322 false Ez da nolanahiko lerroburua Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak ekarri diguna. Munduari kalte gehien egin dion asmatzailearen bizitza kontatzera etorri zaigu, Thomas Midgley Jr zientzialari estatubatuarrarena. Gizakiok eta igurumena berunez kutsatu zituen hamarkadetan berundun gasolina merkaturatuz eta CFC diklorodifluorometanoa gas hoztaile gisa zabaldu zuen ozono geruza modu larrian kaltetuz. Kontua da, gainera, guztietan bazuela ondorio kaltegarrien berri. Xehetasunak, Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8848682/podcast-audio-idoia-mujika-thomas-midgley-jr-munduari-kalte-gehien-egin-dion-asmatzailea/ 8848682 Sun, 22 May 2022 07:15:00 GMT 660 false Zientzia gosaria podcastaren aldi berriari ekingo diogu atal honen bestez eta robotika sozialari buruz hitz egin dugu Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio arduraduna eta Elena Lazkano, EHUko irakasle eta informatikaria eta RSAIT ikerketa taldeko buruarekin. Robotikak gure artean izan duen garapena itzela da eta pertsona itxurako robotek gizartean hartu duten garrantzia gero eta handiagoa da.  Testuingurua Donostiako Zinemaldiak jarri digu. Izan ere, Donostia International Physics Center eta Euskadiko Filmategiak elkarrekin antolatu dute "Ikastetxeak Belodromoan" saioa. Pepper robotak egin ditu aurkezle lanak, milaka haurren gozagarri.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8958103/podcast-audioa-amaia-arregi-pepper-robot-humanoidea-eta-robotika-sozialaz-eitb-podkast-zientzia-gosaria/ 8958103 Sat, 17 Sep 2022 22:00:00 GMT 582 false Giza ugalketaren ikuspegi klasikoan, arrek (gizonek eta bere espermatozoideek), emeek (emakumeek eta bere obuluek) baino protagonismo eta esanahi handiagoa izan dute. Ikuspegi hori matxista eta okerra dela erakutsi dute, ordea, gaur egungo zientzialariek. Dena dela, matxismoak indartsu jarraitzen du, eta horren erakusgarri dira gizonen antisorgailuak. Horri guztiari heldu diote Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek uhin ultramoreak podcastaren 3. atalean. Horrez gain, bestelako mito batzuk ere argitu dituzte. Zenbait albiste zientifiko-teknologikoen berri eman dute, eta soinu misteriotsua zerk sortzen duen asmatzera ere gonbidatzen zaituzte.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9033418/podcast-audioa-03mito-sexualak-eraisteko-prest-zientziaren-laguntzazuhin-ultramoreak-elhuyareitb-podkast/ 9033418 Tue, 06 Dec 2022 23:00:00 GMT 1989 false Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak Ane Escobar Kimika Aplikatuan doktorea ekarri du gurera. Horrez gain, lizentziaduna da Ingeniaritza Biomedikoan eta masterra du Bioteknologia aurreratuan. Materiaren Fisika Zentroan eskainitako hitzaldiaren berri eman digu Zientzi Gosarian: "Escobarrek garunaren barrenak astindu zituen urrea erabiliz". https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9035016/podcast-audio-idoia-mujika-urrea-eta-neuroteknologiaeitb-podkast/ 9035016 Sun, 04 Dec 2022 06:36:17 GMT 678 false Gizakiak betitik galdetu dio bere buruari egongo ote den bizirik Lurretik kanpo. Are gehiago, balizko estralurtarrak aurkitzeko saiakerak ere egin ditu, eta egiten ditugu gaur egun ere. Hori bai, azken hamarkadetan, asko aldatu da estralurtarrekiko zientzialariek duten irudia eta haiek bilatzeko moduak. Uhin ultramoreak baliatuta, bilakaera hori aztertu dute Alaitz Ochoa de Eribe Agirrek eta Ana Galarraga Aiestaranek podcastaren atal honetan. Horrez gain, gaurkotasun zientifiko-teknologikoko zenbait gai plazaratu dituzte, eta uste oker batzuk argitu ere bai. Soinu misteriotsua zer den ere argituko da atalean zehar. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9018037/podcast-audioa-existitzen-dira-estralurtarrak-noizbait-egingo-dugu-topo-haiekinuhin-ultramoreak-eitb-podkas/ 9018037 Tue, 22 Nov 2022 23:00:00 GMT 1603 false Inplizituki erlatibitate orokorrean eta beste zenbait teoria fisikotan adierazten zen ideia formalizatu zuen Emmy Noetherrek: simetriek naturak nola funtzionatzen duen ulertzeko gakoa dutela. Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak teoremaren inguruko xehetasunak eman dizkigu. Horrez gain, etxeko txikienentzako proposamena egin digu.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9021336/podcast-audio-amaia-arregi-noetherren-teorema-eta-dibulgazioko-komikiak/ 9021336 Sun, 20 Nov 2022 06:56:38 GMT 513 false Uhin ultramoreen bidez, argi ikusgaiarerekin ikusezinak diren gauzak azalera ateratzen dira. Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran, Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek Uhin ultramoreak erabili dituzte, zientzia eta teknologia munduko gai interesgarrienak aztertzeko. Podcastaren estreineko atalean, adimen artifizialaren erabilerari erreparatu diote, puri-purian dagoen arlo batean: artean. Horrez gain, gaurkotasun zientifiko-teknologikoari errepasoa, mito batzuk argitu eta soinu misteriotsua zerk sortzen duen asmatzera gonbidatu nahi zaituzte. Izan ere, joko hori proposatuko digute atal bakoitzean Alaitzek eta Anak.   Edizioa: Egoitz Etxebeste Aduriz https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9005311/podcast-audioaadimen-artifizialaren-bidez-egindako-artea-benetan-da-artea-uhin-ultramoreak-eitb-podkast/ 9005311 Tue, 08 Nov 2022 23:00:00 GMT 1833 false Dinosaurioen garaikoak dira marmokak, 500 milioi urtetik gora dituzte. Gainera, bada marmoka mota bat hilezkorra dena; zahartzeari utzi eta gaztetzen joaten dena. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak bizi-zikloa iraultzearen inguruko xehetasunak eman dizkigu Zientzia Gosaria podkastean.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9007396/podcast-audio-idoia-mujika-marmokak-dinosauroen-pare-eta-hilezkorrak/ 9007396 Sun, 06 Nov 2022 06:51:49 GMT 586 false Fusio nuklearreko prototipoak eraikitzeak esan nahi duena da Lurrean bertan izarretan nukleoan gertatzen diren erreakzioak errepikatu nahi ditugula, Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian azaldu duenez. Hau da, instalazio handi edo ez hain handietan izar txikiak sortu eta jarri nahi ditugu martxan, askatzen duten energia bildu eta ustiatzeko.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8993683/amaia-arregi-erreakzio-nuklearra-edo-laborategiko-izarrak-eitb-podkast-zientzia-gosaria-podcast-audio/ 8993683 Sun, 23 Oct 2022 06:57:10 GMT 551 false DNA artifiziala sortzea posible dela frogatzen duten esperimentuak badaude; baina idazte eta irakurketa prozesuak oso mantsoak dira oraindik Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian azaldu digunez. Horrez gain, izaki bizidunetan datu digitalak biltegiratzeko aukera aztertzen duen instalazioa ikus dezakegu Donostian: Clouds of Pollen du izena eta Donostia International Physics Centerrek eta Tabakalerak aurkeztu dute elkarlanean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8991539/podcast-audioa-amaia-arregi-dnan-idatzi-eta-irakur-dezakegu-prozesua-azkartzea-da-helburua-eitb-podkast/ 8991539 Sat, 15 Oct 2022 22:00:00 GMT 561 false Duela hamarkada bat baino gehiago, planeta mailan historiako lehen esperimentua egiteko ametsa sortu zen zenbait zientzialarirengan, asteroide baten ibilbidea aldatzea posible ote zen frogatzeko. Dart edo dardo misioaren berri eman digu Idoia Mujika, Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak Zientzia Gosaria podcastaren atal honetan. NASAren Dart  misioaren jatorri kontzeptuala, ibilbidea aldatze zen. Lortu ote dute? Benetako mehatxuaren aurrean defendatzeko dugun gaitasuna frogatu al du Dardek? Galdera asko  argitu dizkigu Mujikak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8974322/podcast-audioa-amaia-agirre-asteroide-baten-ibilbidea-desbideratzeko-aukerarik-lurraren-kontra-jo-ez-dezan/ 8974322 Sat, 01 Oct 2022 22:00:00 GMT 609 false Toki eta garai zehatzetan gertatzen den fenomenoa da Zientzia gosariaren atal honetara Amaia Arregik ekarri diguna. Ez da ohiko gertakaria  Itsasoa erabat argiztatzen dute organismo bizidunek eragitn dutena eta. Satelite batek dozena bat kasu posible atzeman ditu berriki, eta ontzi bateko eskifaiak ere dokumentatu du fenomenoa. Argazkietan lehen aldiz jaso den arren, ez da fenomeno berria. Literaturan ere behin baino gehiagotan aipatu izan da. Zer eta nola gertatzen den jakiteko, egin klik! https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8965504/podcast-audioa-amaia-arregiesnezko-itsasoa-deritzon-fenomenoaz-zientzia-gosaria-eitb-podkast/ 8965504 Sat, 24 Sep 2022 22:00:00 GMT 609 false Metabertsoaren inguruko elkarrizketak ugaritu egiten dira Internet sareko mundu birtualak aurrera egiten duen neurrian. Orain bi hamarkada telebista serieetan aurre ikusten zena, egia bihurtu da eta mundu birtualean erosketak egin edo eta sentsazio bidezko esperientzia bila dabiltzan pertsonak gero eta gehiago dira. Egia birtual horrek, jakina egoera berriak sortzen ditu. Adibidez, mundu birtualean hiltzea, delitua ote da? Horren arian hitz egin du Eneko Axpek, Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan.  Eta beroa, bero saparik ba ote da mundu birtualean? Galdera hori sortu zaigu, Uxune Martinezek klima aldaketaren inguruan Juanma Gallego ikerlariaren ikerketaren berri eman eta gero. Bero sapa guztiak ez dira kontutan hartu azken hamarkadatan.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8914101/podcast-audioa-metabertsoa-unibertsotik-haratago-bero-saparik-ba-ote-da-bertan-zientzia-ta-pazientzia-eitb/ 8914101 Tue, 09 Aug 2022 06:00:00 GMT 1378 false Areciboko mezua 1974an espaziora bidalitako mezua da. Ezagutzen ez dugun inteligentzia estralurtar batekin komunikatzea lortu eta gure zibilizazioari buruzko informazio baliagarria ematea da. Mezuak eguzki-sistemari, gure planetari eta gizakiari buruzko informazioa biltzen du eta Frank Drake eta Carl Sagan zientzialari ospetsuek diseinatu zuten beste pertsona batzuekin batera. Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak xehetasunak eman dizkigu https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9049140/podcast-audio-amaia-agirre-inteligentzia-estralurtar-batekin-komunikatzea-edo-areciboko-mezua/ 9049140 Sat, 26 Nov 2022 23:00:00 GMT 525 false Irrati urteko azken Zientzia Gosaria berezia egin dugu, gure bi berriemaileak elkartu ditugu euren lanaz hitz egiteko. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko komunikazio teknikaria eta Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduraduna elkarrizketatu ditugu euren lanaren berri izan eta zientzia dibulgazioaren errealitatea ezagutzeko. Eboluzio bat ikusi dute azken urteetan, Covid19aren pandemiak esaterako, jendeak zientzia jasotzeko duen interesean mugarri bat jarri duela uste dute. Erronkak ere ez dira makalak, ordea. Guztiaz aritu gara solasean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8896764/podcast-audio-amaia-arregi-eta-idoia-mujika-zientzia-dibulgatzaile-lanaren-errealitateaz-eta-erronkez/ 8896764 Sun, 03 Jul 2022 07:15:00 GMT 1140 false Canfranc-en (Aragoi) dago gure inguruko lur azpiko laborategi nagusia. Sonport-eko tunelaren erdian eraikita dago laborategia eta bisitan izan dira Zientzia Gosariko bi berriemaileak, Idoia Mujika eta Amaia Arregi. Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikariak eman dizkigu Zientzia Gosarian laborategi horren inguruko xehetasunak eta bertan egiten dutena azaldu digu, bisitatzeko gonbidapena egitearekin batera. Izan ere, edonork bisitatu dezake zientzia esperimentuetarako eremu berezi eta txundigarri hau. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8890065/podcast-audio-amaia-arregi-canfranceko-lurpeko-laborategira-bisita-txundigarria/ 8890065 Sun, 26 Jun 2022 07:15:00 GMT 603 false Zenbat urte dituzu? Erantzun errazeko galdera izan liteke, baina gure zelulei begira ez da horrela. 37.200 milioi zelula daude gure gorputzean eta batzuk egunetako bizia dute. Heste mehar eta lodikoak, biriketako albeoloak, gibelekoak edo umetokikoak dira bizitza laburrena duten zelulak edo etengabe biziberritzen ari direnak. Aldiz, gantz erreserbak gordetzen dituzten zelulak, bihotzekoak edo giharretakoek urteetako bizitza dute. Eta biziberritzen badira gure zelulak, zergatik zahartzen gara? Erantzuna, Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio eta dibulgazio arduradunak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8882352/podcast-audio-idoia-mujika-zelulak-hil-eta-jaiotzen-zaizkigu-etengabe/ 8882352 Sun, 19 Jun 2022 07:15:00 GMT 573 false Eusko Jaurlaritzako hezkuntza sailak Euskadi Steam saria eman dio aste honetan Emakumeak Zientzian ekimenari. 17 erakundek sustatzen duten ekimena da Emakumeak Zientzian. Otsailean hamaika ekitaldi antolatzen dituzte. Antolatzaileen artean daude Zientzia Gosariko berriemaileak: Idoia Mujika eta Amaia Arregi, Materiaren fisika zentruko eta DIPCko komunikazio arduradunak. Idoia Mujikak eman dizkigu xehetasunak, kasu honetan, Itziar Otegi Nanoguneko komunikazio arduraduna lagun hartuta hurbildu zaigu estudiora. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8880804/podcast-audio-idoia-mujika-emakumeak-zientzian-ekimena-saritua/ 8880804 Wed, 15 Jun 2022 22:00:00 GMT 776 false Asko dira buruko ilea galtzeko arrazoiak. Arrazoia genetikoak izan litezke, edo gaixotasuna, edo botikak, edo infekzioak, edo batek daki. Alopezia zabalduagoa dago gizonetan emakumeetan baino eta "alopezia areata" deritzanaren kasuan Europan daude kasuen portzentaia handiena. Hori horrela, itxaropen handia zabaldu du AEB-n bertako medikuntza agentzia nagusiak (FDA) onetsi duen buru soiltasunaren kontrako botikak. "New England journal medicine" aldizkarian argitaratu den ikerketa lanak erakusten du erabiltzaileen kasuen erdiari berriz atera zaiola ilea. Eneko Axpek ekarri digu ikerketa lana "Zientzia eta pazientzia" podcastaren atal honetara.  Science aldizkariak bere aldetik Jirafen lepoa zergatik luzatu den horren beste frogatu ahal izan du. Zuhaitz garaietako adaxkak jateko aukera da arrazoietako bat, ez ordea bakarra. Arrazoi sexualak ere badaude tartean egungo Jirafa eta jirafa fosilak erkatuz egin den ikerketak erakutsi duenez, Uxune Martinezek azaldu digun bezala.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8879871/podcast-audioa-alopeziaren-kontrako-botikak-eta-jirafaren-lepo-luzearen-zergatia-zientzia--eitb-podkast/ 8879871 Wed, 15 Jun 2022 22:00:00 GMT 1599 false Edari energetikoak gero eta leku gehiago hartzen ari dira gure gizartean, gazte eta nerabeen artean bereziki. Eta bakarrik edo eta alkoholarekin nahastuta kontsumitzen dituzte.  Azukre kopuru handia ez ezik, edari hauek kafeina eta beste osagai estimulagarri batzuk ere badituzte osagaien artean eta horrek albo-kalteak eragiten dituela erakutsi dute azken ikerketa zientifikoa. Uxune Martinezek azaldu dizkigu datuak eta emaitzak. Erresuma Batuan, adibidez, edari hauek kontsumitzen dituzten gazteen artean jarrera oldarkorra, menpekotasuna eta lo egiteko arazoak zehaztu dituzte ikerlariek.  Eneko Axpek bere aldetik, CSIC erakundeak argitara eman duen Espainiako emakume zientzialari onenen zerrenda azpimarratu nahi izan digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan, zerrendako lehen postuan dauden ikerlari Euskaldunen izenak azpi-marratzeko. Raquel Urtasun (adimen artifiziala), Miren Dorronsoro (dieta eta minbiziaren arteko lotura), Amelia Marti (jakiak eta gizentasuna), Carmen Perez-Rodrigo (haurren elikadura) eta Maite Garaigordobil (ziberbullyinga) puntako ikerlariak dira, CSIC eko zerrendak erakusten duen bezala.    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8871622/podcast-audioa-edari-energetikoak-lo-falta-eta-jarrera-oldarkorrakzientzia-eta-pazainetzia-eitb-podkast/ 8871622 Tue, 07 Jun 2022 22:00:00 GMT 1120 false Zein arrasto ekologiko uzten dugu? Nola murriztu daiteke? Non jarri indargunea? Aitor Urresti, EHUko irakaslearen arabera, erabaki batzuekin ingurumenak asko eskertu dezake. Autoa konpartitzea, edo kilometro asko egiten duten jakien kontsumoa jaistea aipatu ditu, besteak beste. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/audioak/osoa/8867458/podcast-audioa-nola-murriztu-gizakiak-ingurumean-uzten-duen-arrastoa/ 8867458 Sat, 04 Jun 2022 22:00:00 GMT 1050 false Zientziaren historian famatuak edo ikonikoak diren lau irudi eskuan hurbildu zaigu Zientzia Gosarira Amaia Arregi DIPC-ko zientzialari eta komunikazio teknikaria. Bakoitza bere garaikoa da eta irudi bakoitzaren atzean istorio bat dago: lehen erradiografia, 1927ko Solvay-ko kongresua, 51garren argazkia izenekoa (DNA ulertzeko ezinbestekoa)  eta Voyager zundak espaziotik atera zuen puntu urdin zurbila deitutako argazkia. Irudien bidez azken hamarkadetako zientziaren historian murgildu gara. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8865821/podcast-audio-amaia-arregi-zientziaren-historiako-irudi-ikonikoak/ 8865821 Sun, 05 Jun 2022 07:15:00 GMT 635 false Munduko osasun erakundearen arabera, kutsadura atmosferikoaren ondotik, zarata da gizakiari osasunean kalterako eragiten dion bigarren faktorea. Muturreko egoeratan heriotz goiztiarra eragin dezaken arrazoia da zarata, nahi gabeko soinua.  Izan ere, deskantsuari eragiten dio eta zaratak loa galerazteak, zuzenean eragiten dio osasunari estresa eraginez edo eta buruko osasuna kaltetuz. Bilbon, zaratari neurria hartzeko ezarri dituzten sonometroei buruz hitz egin digu Uxune Martinezek.  Sexuak berriz, onerako eragian du pertsonarengan. Hala erakusten dute, plazerarekin edo orgasmoekin gure gorputzak sortzen dituen osagai neurokimikoek, Eneko Axpek eman ditu azalpenak Zientzia eta Pazientzia podcastean.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-pazientzia/audioak/osoa/8864745/podcast-audioa-zarata-neurtzeko-sonometroak-eta-sexua-ulertzeko-neurokimikoakzientzia-eta-pazientzia-eitb/ 8864745 Wed, 01 Jun 2022 22:00:00 GMT 1206 false Vera Rubinentzat bokazionala zen astronomia. XX. mendeko lehen erdian zaila zen ordea, emakumeek zientzia munduan aurrera egitea. Oztopo horien berri hezur haragitan sufritu zuen Rubinek baina bokazioak eta lan onak gainditu zituzten oztopoak. Materia iluna frogatu zuen zientzialaria izan zen, besteak beste. Amaia Arregi Donostia International Phisic Center-eko zientzialari eta komunikazio teknikariak eman dizkigu azalpenak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/8857650/podcast-audio-vera-rubin-oztopoen-gainetik-materia-iluna-frogatu-zuen-zientzialaria/ 8857650 Sun, 29 May 2022 07:15:00 GMT 581 false Idoia Mujika materialen fisika zentroko kideak NASAren Artemis misioaren xehetasunak kontatu dizkigu. Lehen urratsa da 50 urte geroago gizakia berriro ere ilargira bidaltzeko. Artemis misioan NASAk erabili duen teknologia oso berezia eta aurreratua da, historian Space Launch System delakoa lehen aldiz erabili da ontzi bat espazioratzeko. Lurrera bueltan, atmosfera arazorik gabe zeharkatzea da NASAren erronka nagusia. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9049740/porcast-audioidoia-mujika-gizakia-ilargian-eta-handik-esplorazioa-martera-zabaltzea-da-artemisen-helburua/ 9049740 Sat, 10 Dec 2022 23:00:00 GMT 605 false Johannes Vermeerren Perladun Gaztea eta Leonardo Da Vinci Mona Lisa  pintura famatuen bertsioak sortu dituzte miniaturan nanoteknologia erabilita. Pintura nimiño hauek milimetro batzuk baino ez dituzte neurtzen. Teknika honek nanoegiturak erabiltzen ditu koloreak erreproduzitzeko eta obren faltsifikazioa saihesteko balio izatea espero dute, Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak azaldu digunez. Hilabete hasieran Nature Nanotechnology aldizkarian argitaratu denez, https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9049716/podcast-audio-amaia-arregi-perladun-gaztea-eta-mona-lisa-miniaturan-nanoteknologia-erabilita/ 9049716 Sun, 18 Dec 2022 06:52:00 GMT 567 false Munduan dauden ezkerren inguruan, asimetria hori nondik datorren eta animaliek ere horrelakorik ba ote duten azaldu dizkigu Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9180763/podcast-audio-zientzia-gosaria-amaia-arregi-ezkerrak/ 9180763 Sun, 23 Apr 2023 06:14:54 GMT 395 false Emakumeek egiturazko diskriminazioa jasaten dute zientziaren eta teknologiaren arloan. Horren ondorioz, arlo batzuetan lanean edo ikerketan ari diren emakumeen ehunekoa oso txikia da, eta, gainera, ez dira goiko postuetara iristen. Uhin ultramoreak podcastaren atal honetan, egoera horren arrazoiak eta ondorioak aztertu dituzte Elhuyarreko dibulgatzaileek eta garbi dute zein den irtenbidea: zientzia feminista, gizarte osoarentzat baita onuragarria. Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute Ana Galarraga Aiestaran eta Nagore Rementeria Argotek gidatzen duten atal hau.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9122452/podcast-audioa-09emakume-zientzialariak-zergatik-da-beharrezkoa-zientzia-feminista-eitb-podkast/ 9122452 Tue, 28 Feb 2023 23:00:00 GMT 1526 false Fisika kuantikoa giza adimenaren lorpen handienetako bat dela eta fenomeno naturalak ulertzeko oinarria dela esan digu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak. Zientzia Gosarian azaldu digu fisika kuantikoak atomoa, lotura kimikoa, molekulak, argiak partikulekin duen elkarreragina eta materia azaltzen dituela.  https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9180256/podcast-audio-idoia-mujika-fisika-kuantikoa-eta-dilution-fridge-tresna/ 9180256 Sat, 15 Apr 2023 22:00:00 GMT 806 false Artemis misioak lehen emakumea eramango du Ilargira, baina aurretik izan dira espaziora joandako emakumezkoak eta haiek dira Uhin Ultramoreak podcasataren atal honetako protagonistak. Lehena kosmonauta bati zan zen: Valentina Tereshkova. 1963-an joan zen espaziora Errusiarra, Vostok-6 ontzian. 20 urte geroago egin zuen bidaia  lehen astronautak, Sally Ride Estatu Batuarra. Haien bien ibilerak eta kazetariek Ride-ri egindako galdera matxistak gogorarazi dituzte Elhuyarreko Nagore Rementeria Argote eta Ana Galarraga Aiestaran dibulgatzaileek.  Albisteek, soinu misteriotsuak eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute 12. atala. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9161516/podcast-audioa-12-zein-izan-ziren-espaziora-joan-ziren-lehen-emakumeak-uhin-ultramoreak-elhuyar-eitb/ 9161516 Tue, 11 Apr 2023 22:00:00 GMT 1389 false Munduko begirada nano, mikro eta makroskopikoak dira, ikertzaileek eta argazkilaritza gustuko duten pertsonek eginak. Hau izango da euskal autonomia erkidegoan Fotciencia18az gozatzeko aukera bakarra. Horrez gain, DNA-ren X izpiko lehenengo irudiez hitz egin digu Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak Zientzia Gosariaren atal nonetan. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9167076/podcast-audio-idoia-mujika-fotciencia18-eta-adnaren-x-izpiko-lehenengo-irudiak/ 9167076 Sat, 08 Apr 2023 22:00:00 GMT 572 false Katastrofeekin eta espezieen desagertzearekin lotu ditugun meteoritoek bizitza ere eman lezaketela frogatu dute. Ryugu izeneko asteroidearen laginak Lurrera ekarri eta aztertu ondoren, lortutako emaitzen berri eman digu Amaia Arregi Donostia International Phisic Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9159756/podcast-audio-amaia-agirre-ryuguk-uraziloa-duela-frogatu-dute/ 9159756 Sat, 01 Apr 2023 22:00:00 GMT 446 false Askotan nahasten dira sexua eta generoa. Baina ez dira sinonimoak, eta haien eragina ere ez da berdina. Zertan bereizten diren eta zertan eragiten duten azaldu dute Elhuyarreko Nagore Rementeria Argotek eta Ana Galarraga Aiestaranek, adibide argigarrien bidez.  Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9155186/podcast-audioa-11-sexua-eta-generoa-gauza-bera-dira-berdin-eragiten-dute-uhin-ultramoreak-eitb-podkast/ 9155186 Tue, 28 Mar 2023 22:00:00 GMT 1336 false Ordenagailu kuantikoaz hitz egin digu Zientzia Gosarian Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak.  Bost baino ez daude munduan:  Estatu Batuetan, Alemanian, Japonian, Kanadan eta Hego korean  eta seigarrena Donostian kokatuko dute. Hori bai  2024ko urte amaiera arte itxaron beharko dugu. Basque Quantum izena jarri diote. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9151484/podcast-audio-amaia-arregi-ibm-quantum-system-one/ 9151484 Sun, 26 Mar 2023 06:45:36 GMT 786 false Giro-tenperaturan supereroankortasuna lortzea da fisikaren amets handienetako bat. Material supereroaleak izatea lortuko bagenu, gaur egungo energia-sistema alda lezake. Bada, Estatu Batuetan giro tenperatura eta presioan supereroankortasuna erakusten duen materiala aurkitu dute eta hori izan dute mintzagai Zientzia Gosarian Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak eta Ion Errea, EHUko ikerlaria eta DIPCko kideak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9150776/podcast-audio-amaia-arregi-material-supereroaleak-zientzia-gosarian/ 9150776 Sat, 25 Mar 2023 07:21:33 GMT 786 false "The last of us" telesailak modan jarri ditu biktima zonbi bihurtzen dituzten onddoak, baina, zientzialarientzat, ez dira berriak. Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, gure artean bizi diren zonbi, kanibal eta banpiroen inguruko adibide eta istorioak kontatuko dizkigute Ana Galarraga Aiestaran eta Nagore Rementeria Argote Elhuyarreko dibulgatzaileek; Zientziaren ikuspegitik beti ere.  Soinu misteriotsuak, albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9136909/podcast-audioa-10-zonbiak-kanibalak-eta-banpiroak-zientziak-badu-zer-esanik-hauei-buruz-eitb-podkast/ 9136909 Tue, 14 Mar 2023 23:00:00 GMT 1477 false Thimothy Ray Brown Berlingo gaixoaren eta Adam Castillejo Londresko pazientearen ondoren, Nature Medicine aldizkariak GIB birusaren hirugarren kasua argitaratu berri du, aurrekoen antzekoa, zelula amen transplante baten ondoren. Hirugarren sendatze honen inguruan hitz egin digu Idoia Mujikak Materiaren Fisika zentroko komunikazio arduradunak. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9135342/podcast-audio-idoia-mujika-giza-immunoeskasiaren-birusaz-sendatu-den-hirugarren-gaixoa/ 9135342 Sat, 11 Mar 2023 23:00:00 GMT 810 false Albert Einsteinek miresten zuen gizona da James Clerk Maxwell. Zure autoko irratiaren atzean dauden indarrak, zure hozkailuko imanak, zure indukzio-sukaldea eta pila baten karga azaltzeaz arduratu zen zientzialaria da, Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak Zientzia Gosarian azaldu duenez. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9128276/podcast-audioidoia-mujika-james-maxwell-fisika-modernoaren-aita/ 9128276 Sun, 05 Mar 2023 06:59:43 GMT 765 false Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak 'Gorri bizia' zikloaren berri eman digu. Kutxa Fundazioarekin elkarlanean, Donostian, "Fire of Love" Sara Dosaren dokumentalaren proiekzioa eta sumendietan adituak diren geologoak gonbidatu dituztela azaldu digu. Juana Vegas Espainiako Geologia eta Meatzaritza Institutuko (IGME) ikerlaria da eta "Volcanes que cambian la vida" hitzaldia eskaini zuen. Janire Prudencio, geologoa eta Granadako Unibertsitatean irakasle doktorea, ere izan dugu gonbidatu Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9120882/podcast-audio-amaia-arregi-gorri-bizia-zikloan-sumendiak/ 9120882 Sat, 25 Feb 2023 23:00:00 GMT 728 false Zentral nuklearrek fisio-energia baliatzen dute, elektrizitatea ekoizteko. Fisio-erreakzioek, baina, energia asko askatzeaz gain, elementu erradioaktiboak ere sortzen dituzte prozesuan. Fusioa modu kontrolatuan egitea lortu berri dute, modu esperimentalean eta laborategian oraingoz. Urte asko beharko dira oraindik, hondakin erradioaktiborik gabeko energia mota hau, modu erabilgarrian eta denon eskura jartzeko.  Erradioaktibitateak dakarren arriskuaz ohartarazteko, hainbat irtenbide proposatu izan dira, tartean, katu fluoreszenteetan oinarritutako erlijio bat asmatzea. Txantxa dirudi, baina erradioaktibitatearen arriskua ez da txantxetakoa, erradioaren nesken kasuak erakutsi zuen moduan. Fusioa izan daiteke irtenbidea? Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek aztertu dituzte auzi horiek, eta horretan ikertzen aritu izan diren emakumeak ekarri dituzte gogora Uhin Ultramoreak podcasateren atal honetan.   Horrez gain, zenbait albiste zientifiko-teknologikoren berri duzu atalean eta soinu misteriotsua zerk sortzen duen asmatzera gonbidatzen zaituzte podcastaren gidariek.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9042972/podcast-audioa-04-zertan-bereizten-dira-fusioa-eta-fisioa-zer-egin-hondakin-nuklearrekin-eitb-podkast/ 9042972 Tue, 20 Dec 2022 23:00:00 GMT 1954 false Parisko zerua argitu du asteroide batek aste honetan. Horren inguruan eta Nikolas Kopernikoren inguruan hitz egin dugu Idoia Mujika, Materiaren fisika zentroko komunikazio arduradunarekin. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9113356/podcast-audio-idoia-mujika-frantzian-eroritako-asteroidea-eta-copernico-jaio-zela-450-urte/ 9113356 Sun, 19 Feb 2023 07:02:39 GMT 795 false Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetan, Nagore Rementeria Argotek hartu dio lekukoa Alaitz Ochoari eta Ana Galarragarekin batera manipulazio genetikoaz aritzea erabaki dute.  Manipulazio genetikoak aplikazio miragarriak ditu, baina mamuak ere pizten ditu. Elhuyarreko Dibulgatzaileak edizio genetikoaren  tekniken oinarriak eta haien aplikazioak aztertu dituzte, adibide deigarri eta esanguratsuen bidez. Muga etikoak igarotzeagatik kartzelan bukatu zuen ikertzailearen kasua azaldu dute. Eta jakina , Emmanuelle Charpentier y Jennifer A. Doudna ikerlariak ere goraipatu dituzte, Crispr teknika garatzeko "goraizeak" garatu izanagatik.  Galdera hauei ere erantzun diete zortzigarren atalean zehar: lortu al du zientziak desagertutako animaliaren bat berpiztea? Eta gizakia klonatzea? Soinu misteriotsuak,  zientzia albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzen ere saiatu dira.  Elhuyarrek, EITB podkasterako ekoitzitako podcasta.  Soinua: Egoitz Etxebeste    https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9107635/podcast-audioa-08zertan-da-edizio-genetikoa-lortu-al-da-gizakia-klonatzea-uhin-ultramoreak-eitb-podkast/ 9107635 Tue, 14 Feb 2023 23:00:00 GMT 2084 false Idoia Mujika, Materiaren fisika zentroko komunikazio arduraduna, Nazioarteko Emakume eta neska zientzialarien egunaern inguruan gogoeta egin du Zientzia Gosarian. Jokin Pinatxo CFMko doktoradutza aurreko ikerlaria ere izan dugu gurean. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9106196/podcast-audio-idoia-mujika-nazioarteko-emakume-eta-neska-zientzialarien-eguna-eta-jokin-pinatxo/ 9106196 Sat, 11 Feb 2023 23:00:00 GMT 815 false Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak Biotech Foods enpresan haragia sortzeko erabiltzen duten prozesuaren berri eman digu. Haragi alternatiboa izan dugu mintzagai Zientzia Gosarian. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/audioak/osoa/9098496/podcast-audio-amaia-arregi-haragi-kultibatua-eta-biotech-foods-gaia-ekarri-du-zientzia-gosarira/ 9098496 Sun, 05 Feb 2023 07:36:09 GMT 649 false Iraultza teknologiko garrantzitsuenen artean kokatu dute adituek ChatGPT adimen artifiziala. Amaia Arregi Donostia International Physics Centerreko zientzialaria eta komunikazio teknikariak zer den eta zertarako erabil dezakegun azaldu digu. Esaterako, ChatGPTk bere ezagutza areagotzen du; Google berriz ordenatu eta indexatzeko gai baino ez da. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/audioak/osoa/9098476/podcast-audio-amaia-arregi-chatgpt-adimen-artifizialaz/ 9098476 Sun, 05 Feb 2023 06:45:01 GMT 724 false Hiru emakume zinetzialari eta artistaren biografiak aztertu dituzte Uhin Ultramoreak podcastaren atal honetarako  Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek. Bi ezaugarrik hauek batzen dituztelako aukeratu dituzte: zientzialari edo asmatzaile ez ezik, artista ere badira. Hedy Lamarr da lehena: haririk gabeko komunikazioaren aitzindaria eta Hollywoodeko aktorea. Bigarrena, Magdalena Moujan Otaño, Otaño bertsolariaren bilobamatematikaria eta zientzi-fikzioko idazlea. Eta, azkenik, Berenice Abbot argazkilaria. Albisteek eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzeak osatzen dute atala. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9092113/podcast-audioa-07-hedy-lamarr-magdalena-moujan-otano-eta-berenice-abbott-nor-baino-nor-eitb-podkast/ 9092113 Tue, 31 Jan 2023 23:00:00 GMT 1689 false Zientzia eremuan emakumeeen presentzia urria nabarmendu du Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak. Erreferenteak behar ditugula uste du Mujikak eta Gertrude Belle biokimikari eta farmakologo amerikarraren, emakume aitzindari baten, historia ekarri digu. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9083136/podcast-audio-idoia-mujika-emakumeak-zientzian-gertrude-belle/ 9083136 Sun, 22 Jan 2023 07:07:42 GMT 759 false Ikuspegi antropozentrikotik, giza adimenak ez du parekorik. Alabaina, beste espezie batzuek ere adimen handia dute: olagarroak, elefanteak, beleak, inurriak… Haien garunek, gureekin alderatuta, egitura oso desberdinak badiuzte ere, konplexutasunean pertsonaren garunaren  antzekoak dira, eta guk ez ditugun gaitasun batzuk ere badituzte. Horrez gain, gizakion garuna txikitzen ari dela ikusi dute zientzialariek, adimen kolektiboa handitzen den heinean. Kontu harrigarri horiei buruz aritu dira Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileak. Uhin ultramoreak podcastaren 6. atalean, soinu-misteriotsua argitzea ere proposatzen dizute, eta zenbait baieztapen egia ala gezurra ote diren asmatzea.   https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9076572/podcast-audioa-06-ez-gara-espezie-adimentsu-bakarra-badira-bestelako-adimenak-uhin-ultramoreak-eitbpodkast/ 9076572 Tue, 17 Jan 2023 23:00:00 GMT 1837 false 2023an 140 urte ospatzen dira Elhuyar anaiek aurkikuntza historiko bat sinatu zutenetik: Wolframioaren aurkikuntza, elementu berri bat. Idoia Mujika Materiaren Fisika Zentroko komunikazio arduradunak ekarri du gogora  aurkikuntza hori. https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9075156/podcast-audio-idoia-mujika-elhuyar-anaiak-eta-wolframioaren-aurkikuntza/ 9075156 Sun, 15 Jan 2023 07:51:26 GMT 536 false Meteoritoen kontrako DART teknologia, osasunarekin lotutakoak, James webb teleskopioa... 2022. urtearen errepasoa egin digu Amaia Arregi Donostia International Physics Centereko komunikazio  arduradunak https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/zientzia-gosaria/audioak/osoa/9068442/podcast-audio-amaia-arregi-2022ko-lorpen-handiak/ 9068442 Sun, 08 Jan 2023 07:04:16 GMT 383 false Gure buruak engainatu egiten gaitu. Isuri edo alborapen kognitibo deitzen zaie horretarako erabiltzen dituen mekanismoak, eta komeni da haiek ezagutzea, haien eragina neutralizatzeko. Alaitz Ochoa de Eribe Agirre eta Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-dibulgatzaileek isuri ohikoenak azaldu dituzte, adibide argigarriekin. Eta antidotoa zein den ere esan dute: pentsamendu kritikoa. Hain zuzen, pentsamendu kritikoa da Uhin Ultramoreak podcastaren ardatza. Hori ageri-agerikoa da "Egia, gezurra ala ez dago nahikoa ebidentzia" ataltxoan. Eta soinu misteriotsua zer ote? https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/uhin-ultra-moreak/audioak/osoa/9056037/podcast-audioa-05-geure-buruak-gu-engainatzeko-erabiltzen-dituen-amarruak-eta-alderantziz-eitb-podkast/ 9056037 Tue, 03 Jan 2023 23:00:00 GMT 1747 false Fisikaria da Javier Aizpurua. Ikerlaria da eta Nanofotanikan mundu mailako erreferentea "debozioz, bokazioz eta ilusioz" lan egiten du Donostiako DIPC-en (Donostia International Physics Center). Argia, nanofotanika eta materialen arteko interakzioa da bere lan esparrua eta argia "teknologia transbertsala" dela arrazoitzen du. Gizakiok  ikusten ditugun kolore, egun senti, izar, ostadar eta gainerakoak  rango ikuskorrean gertatzen diren uhin elektromagnetikoei esker gauzatzen dira.Podcasctean xehetasunak. Elkarrizketatzailea : Iñigo Alustiza https://www.eitb.eus/eitbpodkast/jakintza/zientzia/audioak/osoa/7729350/podcast-jakintzazientzia-javier-aizpurua-nanofotanikan-ikerlari-erreferentea-/ 7729350 Thu, 02 Jan 2020 23:00:00 GMT 1451 false